Afgelopen donderdag was ik aanwezig bij een lezing georganiseerd door SKOR. De spreker was McKenzie Wark. We kondigden deze lezing al eerder aan. Voor wie Wark niet kent, hij is de auteur van twee aansprekende en zijn meest recente boeken:

• A Hacker Manifesto
• Gamer Theory

Het onderwerp van de lezing was ‘Copyright, Copyleft, Copygift‘. Wark begon zijn verhaal met zijn boek A Hacker Manifesto. Het boek ageert tegen intellectuele eigendomsrechten, iets waar informatieproducten per definitie tegen is. Wark kenmerkt dat als “Informatie wil vrij zijn maar wordt overal geketend“. In de literatuur over digitale producten wordt dit onderschreven. Digitale producten hebben een aantal eigenschappen waardoor ze te onderscheiden zijn van fysieke producten (Choi et al., 1997; Shapiro and Varian, 1999; Evans and Wurster, 2000). Fysieke procten nemen ruimte in, en het kost tijd deze te transporteren. Digitale producten nemen geen fysieke ruimte in, en ze kunnen worden getransporteerd over netwerken als het Internet, waardoor tranport tijd bijna nul is. Daarnaast zijn digitale producten zo eenvoudig te reproduceren, waardoor de prijs van een digitaal product slecht bepaald wordt door het origineel. Producenten van digitale producten, zeker nu ze zo makkelijk te reproduceren zijn, proberen met copyright te voorkomen dat hun producten makkelijk worden gereproduceerd.

Wark vervolgt zijn verhaal met de tegenhanger van intellectuele eigendomsrechten of copyright, namelijk copyleft. De bekende voorbeelden zijn Creative Commons en General Public License. Hier begint zijn introductie tot zijn boek ‘A Hacker Manifesto’. Er zijn zoveel mensen die digitale producten produceren dat het moeilijk is om er een publiek voor te vinden. En dan zijn eigendomsrechten niet erg bevordelijk. Maar je hebt toch de hulp nodig van de ‘vector klasse’ waarlangs dit werk kan worden verspreid. Wark beschrijft de vector klasse als een nieuwe klasse vergelijkbaar met kapitalisten, met het belangrijke verschil dat deze klasse over het verspreiden van intellectuele eigendomsrechten beslist. Zo heeft ook Wark zich moeten schikken in het beschikbaar stellen van zijn werk aan een uitgever, hoe tegenstrijdig ook voor hem, omdat het boek in principe tegen deze vectorklasse is. Wark illustreert dit als volgt:

1. Maak een stapel van het geld van anderen;
2. Steek deze stapel in brand;
3. Mensen gaan om deze stapel dansen;
4. Pak ook het kleingeld wat uit de zakken van deze dansende mensen valt.

Om zijn werk onder de aandacht te brengen, moest Wark wel met een uitgever in zee. Hoezeer een Creative Commons licentie door Wark gewenst was, geen uitgever wilde het. Zeer tegenstrijdig dus. Het is nog steeds de beste manier om je werk onder de aandacht te brengen door middel van een fysiek product. Bij zijn volgende werk heeft Wark het anders aangepakt. Gamer Theory is inmiddels een boek, maar ook een wiki. Het boek is nog steeds aan verandering onderhevig. Commentaren zijn zelfs in het boek verwerkt.

Maar wat is nu precies copygift? Wark noemt dit het geven van een tekst als geschenk. Deze tekst kan dan weer bewerkt worden door de ontvanger. De tekst gaat een eigen leven leiden en is eigenlijk nooit af. Een andere geschenk van hetzelfde werk kan ook weer bewerkt worden. Hier werd ik een beetje in verwarring gebracht. Want waarom copygift, en geen copyshare? Want in feite geef je niets weg, je stelt een kopie ter beschikking aan een ander, terwijl je zelf het werk blijft behouden. Je bent het niet kwijt. Ik heb deze vraag tijdens de lezing niet meer kunnen stellen, maar wel achteraf via e-mail, en Wark reageerde hier ook op. Ik vroeg hem waarom geen copyshare, gaat het hem juist om het geven van tijd om iets te produceren, omdat je tijd niet kunt reproduceren, en een digitaal product wel. Gaat het dan om het proces van porduceren of juist om het uiteindelije product? Wark antwoordde hierop dat het copyshare wellicht een betere term is, maar gift is zoals het wordt genoemd door Marcel Mauss en George Bataille, en sindsdien iedereen. Hij raadt het boek ‘Towards an Anthropological Theory of Value’ van David Graeber aan. Hij noemt het een gift omdat er een diffuse verplichting ontstaat naar de gever, en omdat de gift niet wordt uitgedund door het geven.

Het was in ieder geval leuk om Wark te horen spreken, en geeft stof tot nadenken. Wie helpt me met aanvullen?
Referenties:

• Choi, S. Y., Stahl, D. and Whinston, A. B. (1997), The Economics of Electronic Commerce. Macmillan Technical Publishing, Indianapolis, IN, USA, ISBN: 1578700140.
• Evans, P. and Wurster, T. S. (2000), Blown to bits: how the new economics of information transforms strategy. Harvard Business School Press, ISBN: 087584877X.
• Shapiro, C. and Varian, H. R. (1999), Information Rules: A Strategic Guide to the Network Economy, Harvard Business School Press, Boston (MA).