Verbeter de buurt, begin bij jezelf. Dat is het eerste wat in me opkomt bij de naam van deze stichting. Het is een implementatie van het platform CreativeChallenge. Vooralsnog is het niet geheel duidelijk wat dit in de praktijk gaat betekenen. Nu is het nog in ontwikkeling. Het wordt gefinancierd door De Digitale Pioniers, de een regeling heeft waar ook de P2P Foundation vorig jaar zonder succes aanspraak op wenste te maken.

Verbeterdebuurt is een initiatief om buurtbewoners om een gemakkelijke manier met de overheid te laten communiceren over problemen in de wijk. De mensen erachter noemen zich de buurtverbeteraars, ik ben benieuwd wat we kunnen verwachten.

Vorige week geplaatst op RTL-Z, een interview met C.K. Prahalad, auteur van o.a. The Future of Competition. Deze keer spreekt hij over zijn nieuwe boek, over succesvolle business modellen toegepast in ontwikkelingslanden, en over co-creatie.

.

Eerder schreef ik over het helpen van mensen die het nodig hebben door middel van het kopen van wat houdbare levensmiddelen. Ik noemde het toen peer-to-peer helpen. Afgelopen week werd ik door Michel getipt over Nabuur.com, een online plek waar mensen kunnen helpen om gestarte initiatieven te verwezenlijken, meestal in ontwikkelingslanden.

Hoe werkt het? Een lokale community vraagt om hulp. Wanneer nabuur.com dit goedkeurt, krijgt het initiatief een ‘dorp’ op de site. Nabuur.com begeleid iemand uit de community om dit dorp te representeren. Nabuur zorgt voor promotie en online vrijwilligers (de nabuurs), en zorgt ook voor begeleiding van een facilitator op de site om de voortgang te coordineren. De lokale representant beschrijft het probleem, het project en de te nemen stappen, en maakt concrete taken voor de naburen, de helpende peers dus. Oplossingen worden online voorgedragen en lokaal geïmplementeerd. Er wordt teruggekoppeld op de site door middel van foto’s en verhalen op het online ‘dorp’. Zo worden steeds nieuwe projecten op de site geplaatst om het dorp verder te helpen.

Nabuur.com is een van de sites die een trend laten zien die vaak onder de noemer Web 2.0 vallen, ofwel het participatieve web. Waar het hier om gaat is dat gedecentraliseerde initiatieven opgezet door mensen, op amateuristisch of professioneel niveau steeds vaker tot resultaten komen. Nabuur.com kan gezien worden als een hybride vorm tussen amateuristisch en professioneel, omdat Nabuur.com professionele ondersteuning biedt aan mensen uit ontwikkelingslanden om initiatieven tot stand te brengen.

Sprout: Veel challengers geven de macht aan de klant. De producten en diensten van uitdagers als Hyves, Qurrent, Sellaband, Iens en Boober, komen samen met de gebruiker tot stand.

Echte uitdagers gaan veel verder dan het goed luisteren naar hun klant. Zij maken hun product of dienst samen met de gebruiker. Het is een van de belangrijkste uitgangspunten voor veel sprekers op de Sprout ChallengerDay die 1 november plaatsvindt.

Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Hyves. De sociale netwerksite kan niet bestaan zonder zijn 4 miljoen gebruikers die de inhoud van de site grotendeels bepalen. Een vergelijkbaar principe stuurt Wakoopa van Robert Gaal, een sociale netwerksite zich profileren met de software die ze gebruiken. Spanjar en Gaal zijn niet de enige challengers die hiermee te maken hebben. Zo leunt ook restaurantsite en -gids Iens Independent Index op de eetervaringen van 70.000 proevers.

Ook Boober.nl van Guus Drijver geeft de macht aan de gebruiker. Daar lenen mensen zonder tussenkomst van de bank geld aan elkaar. Pim Betist met Sellaband schakelt op zijn beurt de muziekindustrie uit. Bij Sellaband kunnen luisteraars investeerder worden in een band. Misschien wel de meest vergaande propositie is die van Qurrent. Igor Kluin wil dat consumenten zelf, op duurzame wijze, hun energie gaan opwekken. Exit energiebedrijven.

Deze sprekers live zien? Er zijn nog enkele kaarten voor de Sprout ChallengerDay.

Zeer duidelijk artikel van Michel Bauwens over de transitiefase van de overschakeling van ons huidige sociale systeem waarin we ons nu bevinden, origineel op 6minutes.

Eindeloze groei in ons beperkt natuurlijk systeem is onmogelijk. Wij bevinden ons nu in een transitiefase waarin nieuwe peer-productiegemeenschappen zoeken naar ideale samenwerkingsvormen. En die zijn er in het internet, nu al, en ze hebben succes.

In onze vorige bijdrage, over de nieuwe feodaliteit, probeerden we aan te tonen dat ons huidig systeem een fundamenteel probleem heeft gecreëerd, nl. de onmogelijkheid om een systeem van eindeloze groei te vrijwaren in een beperkt natuurlijk systeem. Extensieve groei in de ruimte wordt op termijn onmogelijk, maar tezelfdertijd blijkt dat intensieve groei in de immateriële economie niet geschikt is voor de traditionele marktmechanismen. Ons argument is immers dat de immateriële sfeer, met zijn non-rivale goederen die aan hypermarginale kost kunnen gereproduceerd worden, een sfeer van overvloed creëren die alleen in de marges de marktmechanismen toelaat.

Dat is samengevat het kernprobleem dat op een oplossing wacht, terwijl we ook de ecologische crisis moeten oplossen. Onze voorspelling is dat dit uiteindelijk zou leiden tot een combinatie van open design gemeenschappen, innovatiebedrijven zonder op eigendom gebaseerde licenties, met gedistribueerde fysieke productie op meer lokale schaal.
Het is even duidelijk dat zo’n omschakeling niet naadloos gebeurt. Ieder sociaal systeem probeert vooraleer zijn problemen op te lossen binnen het bestaande kader, om gevestigde belangen niet buiten spel te zetten. Pas in een tweede fase probeert men naar radicalere oplossing te zoeken, die een belangrijke verandering binnen de elite zouden vereisen. De heel radicale systeemverandering, een verandering van de sociale structuur zelf, komt pas wanneer duidelijk wordt dat beide vorige opties zijn uitgeput.

Momenteel zitten we dus in het begin van een transitiefase, waarbij aan de ene kant bestaande instituties ontdekken dat er een grotere vraag naar participatie bestaat vanuit de ‘geconnecteerde consument’, terwijl aan de andere pool nieuwe peer-productiegemeenschappen ontstaan die een ideale samenwerking zoeken met het bestaande institutionele veld. Hoe passen bedrijven zich aan ten opzichte van participatie en peer-productie, en hoe initiëren peer-productiegemeenschappen hun samenwerking met bedrijven? Laten we dit eerst bekijken vanuit het standpunt van de bedrijven, die participatie initiëren en ze proberen in te schakelen in hun eigen waarde process, en daarbij de controle op de samenwerking proberen te behouden. Ons huiswerk hierover werd al gedaan door Xavier Comtesse, in zijn model voor de ‘directe economie’.

Hij stelt een vijf-stappen model voor:

1. Het traditionele model van de ‘passieve’ consumptie.
2. Het self-service model.
3. Het doe-het-zelf model. Ikea is hier het iconisch voorbeeld.
4. Het co-design model. Men laat hier toe dat de consument minimaal het product zelf ‘aanpast’ en configureert. Het online bestellen en configureren van een Dell computer is hier het voorbeeld. De consument definieert zelf zijn noden.
5. Co-creatie: Lego factory laat toe dat prosumenten zelf de design bepalen van een model, die Lego dan voor hun produceert, maar ook verder laat verkopen, waarbij de designers een percent krijgen op die verkoop.

Xavier Comtesse voegt hier, in onze opinie verkeerdelijk, de voorbeelden toe van vrije software en de Wikipedia.
Inderdaad, deze meer radicale voorbeelden van peer-productie moeten bekeken worden vanuit het standpunt van de gemeenschappen die actief aan ‘peer-productie’ doen.

Vandaar, als amendement op de directe economie, ons eigen model vertrekkende van de polariteit van de gemeenschappen, die ook actief de controle op de samenwerkingsverbanden wensen te behouden.

1. Directe peer-productie zonder monetisering. Couchsurfing.com is een netwerk voor de uitwisseling van gastvrijheid, waarbij vrijwilligers gratis verblijf bieden aan reizigers. Geen enkele monetaire transactie komt hierbij te pas. Noteer ook dat Wikipedia moedwillig verzaakt aan miljoenen dollars aan reclame inkomsten.
2. Directe peer-productie van een ‘commons’ (vrij verkrijgbare gemeenschappelijke gebruikswaarde), met aandacht voor een rechtvaardige monetisering. Een voorbeeld hiervan is de Oostenrijkse coöperatieve van vrije softwareprogrammeurs, de OS Alliance.
3. Directie peer-productie van een commons, met een traditionele ecologie van bedrijven die toegevoegde waarde proberen te vermarkten. Voorbeeldig is het Linux-model van vrije software die door een hele reeks bedrijven van toegevoegde waarde wordt voorzien.
4. Een variante van het Linux model: gemeenschappelijke open innovatie, met fysieke productie door privé-bedrijven. Dit is het model, nu reeds toegepast in de wereld van de extreme sport, waarbij amateurs werken aan de voortdurende verbetering van hun instrumenten, en bedrijven de designs uitvoeren. Dit open design model is belangrijk voor de toekomst en wordt reeds beschreven door Eric von Hippel in zijn ‘Democratization of Innovation’.
5. Individueel gestuurd delen van creatieve expressie, via een proprietair uitwisselingsplatform. Gebruikswaarde wordt gedeeld, het platform verkoopt de ‘aandacht’ van de gemeenschap via reclame. Het Web 2.0 model, zoals toegepast door YouTube,Google, etc..
6. Gemeenschappelijk gestuurde productie van goederen voor de markt: het aloude coöperatieve productiemodel met als voorbeeld het succesvolle Mondragon in Spanje.
7. Individueel gestuurde productie van goederen voor de markt, op een gedistribueerde manier, gebruikmakend van platforms voor directe productie en distributie. Dit is het domein van minipreneurs, die hun design kunnen tonen via online platformen, die design fysiek kunnen ‘uitprinten’ via 3Dprinting of ‘fabbing’, en de productie lokaal of internationaal kunnen laten uitvoeren, onder hun persoonlijke controle.

Peer-to-peer wordt vaak geassocieerd met het illegaal downloaden van vooral muziek en video. Voor deze toepassing, het downloaden van video, kan peer-to-peer ook eens als positief gezien worden. Wat is het geval? Onderzoekers van de TU Delft, Vrije Universiteit Amsterdam en Harvard’s School of Engineering zijn bezig met de ontwikkeling van een video peer-to-peer platform wat bandbreedte omzet in een globaal betaalmiddel.

Het platform is gebaseerd op het programma Tribler. De onderzoekers streven naar een e-commerce model dat gebruikers met elkaar verbind in een globale markt, zonder een centraal controlerend orgaan, als het eerste echte Internet betaalmiddel, zelfs als betaal eenheid zoals de Euro of de Dollar. Hoe meer een gebruiker upload, en van een goede kwaliteit, levert meer en snellere downloads op. Deze virtuele economie wordt gereguleerd op basis van vertrouwen, een netwerk van vrienden om te bepalen of gebruikers te vertrouwen zijn.

Lees het artikel (PDF) dat het P2P algoritme (Give-to-Get) beschrijft wat ‘free-riding’ moet voorkomen. Het legt uit hoe bandbreedte beschikbaar stellen word beloond door meer en sneller te kunnen downloaden. Bij een overvloed aan gezamenlijke download capaciteit is het wel mogelijk voor ‘free-riders’ om te downloaden. Vooralsnog is het algoritme beter geschikt voor relatief kortere video’s.

Laatst las ik op de ‘I connect dots’ weblog van Steve Borsch over de relatie tussen breedbandpenetratie en werkgelegenheid. Wat als een toename van 1% in breedbandpenetratie gelijk staat aan 300.000 banen? Deze schatting wordt in de Verenigde Staten genomen, dus in Nederland zou een toename van 1% gelijk staan aan 16.000 nieuwe banen. De werkloosheid stond in mei 2007 op 3,2% wat neerkomt op ongeveer 250,000. Er is dus een toename nodig van 16% in breedband Internet penetratie om alle werkloosheid in Nederland op te lossen. De huidige penetratie ligt rond de 65%, dus in theorie is het mogelijk.

Dit klinkt allemaal wel erg rooskleurig. Wat wel zo is, is dat meer breedband verbindingen zorgt voor meer verbondenheid tussen Internet gebruikers. Deze Internet gebruikers hebben meer mogelijkheden tot deelname aan gedecentraliseerde netwerken. In de gemeente Nuenen wordt dit een beetje gecombineerd. Consumenten kunnen daar meedoen met een gezamenlijk project, het project “Ons Net”. Bewoners van de gemeente zijn eigenaar van het FTTH, het ‘fiber-to-the-home’ netwerk. Een supersnel breedband netwerk dus, en gebaseerd op een coöperatief model. 97% van de inwoners van Nuenen zijn in eerste instantie aangesloten op en dus ook eigenaar van dit netwerk, nu is nog steeds 90% aangesloten. Ver boven het landelijk gemiddelde dus.

Levert dit coöperatieve model ook banen op in gemeenten als Nuenen? Ik denk dat een ‘networked society’ zeker de werkloosheid omlaag brengt en zo de economie stimuleert. Dit is ook het geval wanneer burgers toegang hebben tot netwerken als water, wegen en het spoor. In Rotterdam denkt het college van B&W dat wanneer iedereen is aangesloten op glasvezel dit 3.400 banen oplevert in 10 jaar tijd. Als je dit vergelijkt met de berekeningen van 16.000 nieuwe banen in heel Nederland bij een toename in breedband penetratie van 1%, is dit een voorzichtige schatting.

Waarschijnlijk zal het nog een aantal jaren duren voordat de meerderheid van Nederland is aangesloten op een glasvezel netwerk. Maar het kan eigenlijk niet snel genoeg uitgerold worden gezien het succes in proefgemeenten. Aardig om te lezen is het Kenniswijk rapport (PDF).

Op Sync.nl las ik laatst een zeer actueel, en voor mij persoonlijk zeer interessant artikel. Daarom plaats ik deze in zijn geheel op de P2P Foundation blog. De credits gaan naar Audrie van Veen.

Na technologische innovatie moet sociale innovatie Nederland redden in de mondiale concurrentiestrijd. Het gaat dan met name om innovatieve bedrijfsprocessen en het betrekken van de medewerker daarbij. Onlangs publiceerde de Erasmus Universiteit Rotterdam een rapport over sociale innovatie in NL, de Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2006/2007. Dit jaar is voor de tweede achtereenvolgende keer een grootschalig onderzoek verricht onder 9000 bedrijven en organisaties in Nederland. Onderzocht is in hoeverre verschillende management- en organisatiefactoren bijdragen aan succesvolle innovaties. De resultaten zijn opnieuw opvallend vinden de onderzoekers, de hoogleraren Bedrijfskunde Henk Volberda en Frans van den Bosch en Dr. Justin Jansen.
De belangrijkste uitkomst is dat Nederland op innovatie-indicatoren niet goed scoort, steeds meer van onze kennisintensieve activiteiten worden verplaatst naar opkomende economieën als India, China, Rusland en Brazilië. Terwijl we excelleren in kennisontwikkeling in wetenschap en technologie, zijn we slecht in het herkennen van kennis, het verspreiden daarvan binnen organisaties en het benutten van deze kennis in de vorm van nieuwe producten, diensten en processen.

Meer lange-termijnvisie

Met name de bouw-, transport- en industriesector scoren slecht op innovatie, de zakelijke dienstverlening daarentegen is wel innovatief. De bouw, transport en industrie beperken zich veelal tot kleine procesverbeteringen, terwijl in de zakelijke dienstverlening wel meer geïnnoveerd wordt. De Erasmus Concurrentie- en Innovatiemonitor stelt dat, terwijl de meeste bedrijven zich nog steeds op kostenverlaging, herstructurering en verbetering van de efficiency richten, het economische tij nu zo opleeft dat men zich juist moet richten op sociale innovatie. Leiderschap moet zich meer op de lange termijn richten. Ook wordt niet voldoende gebruik gemaakt van mogelijkheden voor open innovatie en netwerken met kennisinstellingen.

Werknemer is bron van innovatie

Henk Volberda, één van de hoogleraren achter de Concurrentie- en Innovatiemonitor, vindt het vreemd dat ondanks de krapte op de arbeidsmarkt de aandacht nog steeds niet uitgaat naar de medewerkers. Het Nederlandse bedrijfsleven ziet de werknemers slechts als kostenpost, niet als mogelijke bron van innovaties. Op de korte termijn lijkt het misschien goed om uit te wijken naar het buitenland, maar op de lange termijn is dit funest voor de Nederlandse economie. We maken volgens de Rotterdamse hoogleraar niet genoeg gebruik van de kennis die hier voorhanden is.

Technologie geen voorwaarde voor radicale innovaties

Volgens Volberda is het een wijdverbreid misverstand dat radicale innovaties met name ontstaan als er technologische ontwikkeling plaatsvindt. Sociale innovatie zoals nieuwe werkvormen, nieuwe orgnisatiemodellen en nieuwe methoden van leidinggeven, is veel belangrijker. Zonder deze processen hebben technologische vernieuwingen geen succes. Het is dus vooral zaak dat het management van organisaties zich hiervan bewust is. Dus minder aandacht voor de kwartaalcijfers, en meer aandacht voor strategisch leiderschap.

Medewerker meer dan productiefactor

Volgens Volberda is 75 procent van het succes van radicale veranderingen afhankelijk van de medewerkers in een organisatie, van slim managen en flexibel organiseren, en dus slechts voor een kwart van investeringen in techniek, onderzoek en ontwikkeling. Dit is koren op de molen van de vakbonden. Jaap Jongejan, voorzitter van de CNV Bedrijvenbond, zei onlangs in Trouw dat werkgevers het nu eens slimmer aan moeten pakken. Geen trucjes als geld of een leuke auto, maar werknemers het gevoel geven dat ze als mens worden gezien, niet als economische productiefactor. Dus houdt rekening met de thuissituatie. Ook de grote groep mensen die langs de zijlijn staat, zoals gehandicapten, allochtonen en 50-plussers. Vraag je eens af wat deze groepen voor de organisatie kunnen betekenen. Voor 23-jarigen trekken werkgevers alles uit de kast, terwijl die na een jaar of zes weer vertrekt. Een 50-plusser kan nog wel 12 jaar rendement opleveren, aldus Jongejan.

Trend of hype?

Op het jaarcongres van het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie (zie ook het kader), waar veel werkgevers, belangenorganisaties en HR-mensen bijeen waren gekomen, ontstond groot enthousiasme voor deze nieuwe visie. “We gaan in Nederland misschien niet alle doelstellingen van de Lissabonstrategie halen, maar we hebben ons de afgelopen jaren dan ook veel te sterk gericht op technologische innovatie. Terwijl het juist om sociale innovatie gaat!” was de algemene gedachte.
Natuurlijk is het schouderklopje op zijn tijd minstens zo belangrijk als de financiële beloning en is strategisch management belangrijk voor het bedrijfssucces, maar hebben we het hier daadwerkelijk altijd over innovatie? Mag je niet gewoon verwachten van organisaties dat ze hun mensen zien als meer dan alleen productiefactoren, en dat hun inzicht in het bedrijf wordt gewaardeerd en er rekening wordt gehouden met hun privéleven? En als een leider met strategische visie (waaraan het blijkens de onderzoeksresultaten vaak aan ontbreekt in ons polderland) wordt aangesteld, is dat dan innovatie? Of hebben we het hier over randvoorwaarden om (technologische) innovaties te laten slagen? Wat mij betreft is een innovatie iets vernieuwends, een nieuw idee, goed, dienst of proces. Is iets dat al in andere succesvolle organisaties wordt toegepast een innovatie als het nu ook in uw organisatie wordt gebruikt?

Vanzelfsprekend

Laten we de lat iets hoger leggen en kijken naar waarom bepaalde organisaties wel succesvol zijn en helemaal geen problemen hebben met het vinden van kennis binnen hun organisatie en daarbuiten in innovatienetwerken. De Erasmus Innovatie Award die is uitgereikt aan Ten Cate (zie kader) bewijst dat het om een intelligent samenspel van organisatiestrategie en technologische kennisontwikkeling gaat. Verbeteringen op het gebied van menselijk kapitaal en leiderschap zijn natuurlijk goed voor onze economie en moeten we stimuleren. Laten we de pareltjes, de échte sociale innovaties, als zodanig bestempelen en daarvan leren, maar verder goede organisatiestrategie en respect voor medewerkers gewoon ‘behoorlijk organisatiebestuur’ noemen… Het zou immers vanzelfsprekend moeten zijn. Het lijkt mij een mooie uitdaging voor het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie om dat te bewerkstelligen.