Op maandag 14 april zal Michel Bauwens van de Foundation for P2P Alternatives een bezoek brengen aan Amsterdam in het kader van de serie Masters of Intervention.

Masters of Intervention is het publieke gedeelte van de UvA-module ‘ Maakbaarheid in de Grote Stad’, waarin vier interdisciplinaire studententeams actief en op locatie intervenieren in vier probleemcasussen die door de Gemeente Amsterdam zijn aangedragen.

Michel Bauwens zal vanaf 20.00 in gesprek gaan met Chris Keulemans onder de titel The New Media Deal.

Op verzoek van Michel Bauwens nodigen wij u hierbij van harte uit om hierbij aanwezig te zijn!

Graag reserveren via: maakbaarheid@partizanpublik.nl

Meer informatie:

• Felix Meritis
• Partizan Public

De volgende bijdrage komt van Vasilis Kostakis. Hij draagt bij op de Griekse P2P blog. Omdat hij in Nederland studeert, heeft hij deze ook in het Nederlands opgesteld.

De peer productie en ‘peer property’ komen door de hiaten van de markteconomie tevoorschijn, metaforisch beschreven door lava die progressief de oude grond behandelt en tot nieuwe leidt. Marx had toen een passage in socialisme en, wanneer de productie genoeg is, tot de conclusie kwam dat communisme deze nieuwe grond zou zijn. Niemand voorspelde de ontdekking van een nieuwe vorm van communisme, namelijk ‘commonisme’ dat reeds bestaat in de immateriële sector van productie.

Oscar Wilde zei “vooruitgang is de realisatie van een utopie” en bewegingen zoals dat van Wikipedia bewijzen dat niets niet onwaarschijnlijk is, of utopisch, wanneer collectieve wijsheid en verwezenlijking (en creatie) op democratische processen en praktijken gebaseerd is.

De P2P beweging omvat een nieuwe vorm van sociale samenwerking en interactie die een katalytische rol hebben in de configuratie van nieuwe structuren in economieën en maatschappijen. De P2P praktijken komen te voorschijn als basis voor een nieuwe autonome en creatieve cultuur. Vanuit het oude dilemma “Socialisme of Wreedheid” dat door heel wat academici en niet academici is onderzocht en beoordeeld zoals door Cornelius Castoriadis en Rosa Luxemburg, is herdefiniëring noodzakelijk. Bauwens schetst daarom in “P2P and Human Evolution” een nieuwe definitie: “P2P of een terugkeer in de wreedheid”. Onze inspanning daarom is om onderzoek doen naar dit dilemma met als hoofddoel de projectie en plaats van peer praktijken aan te tonen, en dat de P2P beweging een beweging is die werkelijk een revolutie is die tot de maatschappij leidt die we werkelijk willen binnen de grenzen van de maatschappij die we voorbij willen streven.

Zeer duidelijk artikel van Michel Bauwens over de transitiefase van de overschakeling van ons huidige sociale systeem waarin we ons nu bevinden, origineel op 6minutes.

Eindeloze groei in ons beperkt natuurlijk systeem is onmogelijk. Wij bevinden ons nu in een transitiefase waarin nieuwe peer-productiegemeenschappen zoeken naar ideale samenwerkingsvormen. En die zijn er in het internet, nu al, en ze hebben succes.

In onze vorige bijdrage, over de nieuwe feodaliteit, probeerden we aan te tonen dat ons huidig systeem een fundamenteel probleem heeft gecreëerd, nl. de onmogelijkheid om een systeem van eindeloze groei te vrijwaren in een beperkt natuurlijk systeem. Extensieve groei in de ruimte wordt op termijn onmogelijk, maar tezelfdertijd blijkt dat intensieve groei in de immateriële economie niet geschikt is voor de traditionele marktmechanismen. Ons argument is immers dat de immateriële sfeer, met zijn non-rivale goederen die aan hypermarginale kost kunnen gereproduceerd worden, een sfeer van overvloed creëren die alleen in de marges de marktmechanismen toelaat.

Dat is samengevat het kernprobleem dat op een oplossing wacht, terwijl we ook de ecologische crisis moeten oplossen. Onze voorspelling is dat dit uiteindelijk zou leiden tot een combinatie van open design gemeenschappen, innovatiebedrijven zonder op eigendom gebaseerde licenties, met gedistribueerde fysieke productie op meer lokale schaal.
Het is even duidelijk dat zo’n omschakeling niet naadloos gebeurt. Ieder sociaal systeem probeert vooraleer zijn problemen op te lossen binnen het bestaande kader, om gevestigde belangen niet buiten spel te zetten. Pas in een tweede fase probeert men naar radicalere oplossing te zoeken, die een belangrijke verandering binnen de elite zouden vereisen. De heel radicale systeemverandering, een verandering van de sociale structuur zelf, komt pas wanneer duidelijk wordt dat beide vorige opties zijn uitgeput.

Momenteel zitten we dus in het begin van een transitiefase, waarbij aan de ene kant bestaande instituties ontdekken dat er een grotere vraag naar participatie bestaat vanuit de ‘geconnecteerde consument’, terwijl aan de andere pool nieuwe peer-productiegemeenschappen ontstaan die een ideale samenwerking zoeken met het bestaande institutionele veld. Hoe passen bedrijven zich aan ten opzichte van participatie en peer-productie, en hoe initiëren peer-productiegemeenschappen hun samenwerking met bedrijven? Laten we dit eerst bekijken vanuit het standpunt van de bedrijven, die participatie initiëren en ze proberen in te schakelen in hun eigen waarde process, en daarbij de controle op de samenwerking proberen te behouden. Ons huiswerk hierover werd al gedaan door Xavier Comtesse, in zijn model voor de ‘directe economie’.

Hij stelt een vijf-stappen model voor:

1. Het traditionele model van de ‘passieve’ consumptie.
2. Het self-service model.
3. Het doe-het-zelf model. Ikea is hier het iconisch voorbeeld.
4. Het co-design model. Men laat hier toe dat de consument minimaal het product zelf ‘aanpast’ en configureert. Het online bestellen en configureren van een Dell computer is hier het voorbeeld. De consument definieert zelf zijn noden.
5. Co-creatie: Lego factory laat toe dat prosumenten zelf de design bepalen van een model, die Lego dan voor hun produceert, maar ook verder laat verkopen, waarbij de designers een percent krijgen op die verkoop.

Xavier Comtesse voegt hier, in onze opinie verkeerdelijk, de voorbeelden toe van vrije software en de Wikipedia.
Inderdaad, deze meer radicale voorbeelden van peer-productie moeten bekeken worden vanuit het standpunt van de gemeenschappen die actief aan ‘peer-productie’ doen.

Vandaar, als amendement op de directe economie, ons eigen model vertrekkende van de polariteit van de gemeenschappen, die ook actief de controle op de samenwerkingsverbanden wensen te behouden.

1. Directe peer-productie zonder monetisering. Couchsurfing.com is een netwerk voor de uitwisseling van gastvrijheid, waarbij vrijwilligers gratis verblijf bieden aan reizigers. Geen enkele monetaire transactie komt hierbij te pas. Noteer ook dat Wikipedia moedwillig verzaakt aan miljoenen dollars aan reclame inkomsten.
2. Directe peer-productie van een ‘commons’ (vrij verkrijgbare gemeenschappelijke gebruikswaarde), met aandacht voor een rechtvaardige monetisering. Een voorbeeld hiervan is de Oostenrijkse coöperatieve van vrije softwareprogrammeurs, de OS Alliance.
3. Directie peer-productie van een commons, met een traditionele ecologie van bedrijven die toegevoegde waarde proberen te vermarkten. Voorbeeldig is het Linux-model van vrije software die door een hele reeks bedrijven van toegevoegde waarde wordt voorzien.
4. Een variante van het Linux model: gemeenschappelijke open innovatie, met fysieke productie door privé-bedrijven. Dit is het model, nu reeds toegepast in de wereld van de extreme sport, waarbij amateurs werken aan de voortdurende verbetering van hun instrumenten, en bedrijven de designs uitvoeren. Dit open design model is belangrijk voor de toekomst en wordt reeds beschreven door Eric von Hippel in zijn ‘Democratization of Innovation’.
5. Individueel gestuurd delen van creatieve expressie, via een proprietair uitwisselingsplatform. Gebruikswaarde wordt gedeeld, het platform verkoopt de ‘aandacht’ van de gemeenschap via reclame. Het Web 2.0 model, zoals toegepast door YouTube,Google, etc..
6. Gemeenschappelijk gestuurde productie van goederen voor de markt: het aloude coöperatieve productiemodel met als voorbeeld het succesvolle Mondragon in Spanje.
7. Individueel gestuurde productie van goederen voor de markt, op een gedistribueerde manier, gebruikmakend van platforms voor directe productie en distributie. Dit is het domein van minipreneurs, die hun design kunnen tonen via online platformen, die design fysiek kunnen ‘uitprinten’ via 3Dprinting of ‘fabbing’, en de productie lokaal of internationaal kunnen laten uitvoeren, onder hun persoonlijke controle.

Michel Bauwens heeft zijn eerste artikel in het Nederlands in zeven jaar, voor zover hij het zich kan herinneren. Wij geloven dat dus, en deze telt waarschijnlijk niet. Het staat gepubliceerd op 6minutes op maandag 10 september. Hier een kopie.

De slavernij als systeem was gebaseerd op een zeer directe uitbuiting van mensen zonder rechten, zonder familie, en werd gekenmerkt door een negatieve bevolkingsgroei, vooral in de omliggende gebieden. Het was tezelfdertijd relatief onproductief, maar een maximale meerwaarde kon hiervan gebruikt worden door de Romeinse heersers die toch een bloeiende cultuur konden uitbouwen. Hiervoor moest het Rijk constant groeien, om verse mensen-als-grondstoffen te vinden. Op een bepaald ogenblik wordt de prijs van zo’n extensie groter dan wat het bijbracht. Dan komt het systeem in crisis en wordt het eventueel door een ander rijk vervangen of overgenomen door de omliggende ‘barbaarse’ volkeren. Maar het kan dus alleen extensief, in de ruimte groeien, en niet in intensiteit, want je kunt nu eenmaal geen autonomie geven aan slaven.

Van slaven tot lijfeigenen
Maar dat is precies wat de nieuwe Germaanse invallers deden. De slaven werden bevrijd tot lijfeigenen, en de productie werd gelokaliseerd rond het domein. De feodaliteit was daardoor productiever, omdat lijfeigenen een vast gedeelte van hun productie konden houden, families konden stichten, en geen monetaire belasting moesten betalen. Het leven was dus beter voor de onderlaag, maar voor de nieuwe heersers was een relatief kleiner gedeelte van de meerwaarde aanwezig, en zeker in de eerste fase van de feodaliteit zien we daardoor een mindere cultuurontwikkeling.

De droom van de intensieve groei
Wat gebeurt er vandaag? Na de val van de socialistische-centralistische staten in 1989, heeft het huidige systeem zijn maximale reikwijdte bereikt. Er is geen niet-kapitalistische sfeer meer, of althans geen sfeer die niet onder de invloed ervan staat. Hoewel er nog zeker gebieden zijn die economisch ontwikkeld zouden kunnen worden, gebruikt de huishouding van het huidige systeem reeds ‘twee planeten’, en, willen China en India pariteit halen, dan zijn vier planeten nodig. De ecologische limiet is dus al overschreden, en we mogen niet alleen de globale verwarming verwachten, maar ook een einde aan goedkope energie en een groeiende schaarste aan grondstoffen. M.a.w. het wereldsysteem bereikt een limiet aan zijn ‘extensieve’ groei in de ruimte. De grote droom is uiteraard om die extensiviteit te vervangen door intensieve groei, met name in de immateriële sfeer van het kenniskapitalisme en de ‘ervaringseconomie’.

Maar hier wringt nu het schoentje. De immateriële sfeer is immers gekenmerkt door zeer lage reproductiekosten, door een virtuele overvloed van immateriële goederen. Innovatie wordt sociaal, een kenmerk van het netwerk, en minder en minder een functie van interne R&D en individuele entrepreneurs. We zien het ontstaan van een nieuwe productiemethode, “peer production”, en van participatieve platformen (het Web 2.0 als “business model”) waar de waarde gecreëerd wordt door de gebruikers, wiens attentie als schaars goed verkocht wordt aan de adverteerders. Bedrijven passen meer en meer crowdsourcingen co-creatietoe.

De nieuwe feodale productie
Net zoals het einde van het Romeinse Rijk zien we een reconfiguratie van beide klassen. Kenniswerkers zijn nu autonomer en beschikken over hun eigen productiemiddelen, terwijl de intelligente delen van het kapitaal intellectueel eigendom verzaken om platformbouwers te worden. (In het Romeinse Rijk werden de slavenhouders de nieuwe feodale heersers, en de slaven werden lijfeigenen).

Nog merkwaardiger is dat we net zoals in de feodaliteit een herlokalisatie van de productie kunnen verwachten. Niet alleen kennen de productiemiddelen een zelfde ontwikkeling als de computer, naar miniaturisatie (rapid manufacturing and tooling, desktop manufacturing, personal fabricators), maar gezien het komende einde aan goedkope energie en grondstoffen, worden de voordelen van globale productie relatief teniet gedaan.

Accumulatie van immateriële waarde
De verwachte combinatie is dus de volgende, niet de Kerk en het Domein, maar globale-lokale open design gemeenschappen (zoals het open source model van Linux), gecombineerd met lokale productie. Niet een ethiek en spiritualiteit die ondergeschikt is aan de macht, zoals in het Imperium, of een ethiek ten dienste van de winst, maar een maatschappij en macht, die net zoals in de feodaliteit, ondergeschikt is aan de ethiek en de spiritualiteit, in ons geval gedreven door de immateriële noden en de transparantie effecten van een digitale en participatieve samenleving.
Een maatschappij ook, waarvan het zwaartepunt niet de materiele accumulatie is, dat kan gewoon niet langer, maar de accumulatie van immateriële waarde (wat ook het geval was in het feodale Christendom, en niet in het Imperium). Hoewel materiele productie natuurlijk blijft voortbestaan, is zij niet langer de kern van de samenleving (ook dat was het geval in de feodaliteit, waar de Kerk door giften een derde van de gronden beheerde, en een kwart van de mannelijke bevolking voltijds aan zijn spirituele vervolmaking werkte). De logica van de nieuwe samenleving zal dus gedreven worden niet door de schaarstelogica van de markt aan materiele goederen, maar door de ‘peer to peer logica’ van de immateriële sfeer.

We staan nog maar aan het prille begin van die evolutie, maar ze lijkt wel onvermijdelijk.

Er zijn natuurlijk ook wel fundamentele verschillen. De analogie met het feodalisme geldt vooral de vorm en de logica van een transitie van een extensieve ontwikkeling naar een intensieve ontwikkeling, die een verandering noodzaakt van de fundamentele logica van de samenleving.

Het partnership principe
Maar de nieuwe peer to peer samenleving is ook verschillend van de feodaliteit. Als de kernlogica van de immateriële ontwikkeling en accumulatie geld de “peer to peer” logica, die ‘non-reciprocal’ is, met name dus gebaseerd op vrijwillige bijdrage in productieve gemeenschappen, zonder directe wederkerigheid. Maar dat principe kan natuurlijk niet gelden in de sfeer van schaarse fysieke goederen. Daar is dus of wederkerigheid of ‘uitwisseling’ nodig, en kan de markt haar rol blijven spelen. Maar dan wel een markt die niet langer synoniem is met een systeem van eindeloze materiële groei, maar wel een markt die geïnformeerd is door het peer to peer principe. Deze evolutie is reeds aan de gang: fair trade, social entrepreneurship, blended value toepassingen, dit zijn allemaal marktvormen die rekening houden zowel met de natuurlijke grenzen aan de groei, als met het partnership principe.

Uiteraard gaat zo’n fundamentele evolutie niet naadloos, en met name moeten we een fundamenteel probleem zien op te lossen, nl. een wederkerigheidsmechanisme van de monetaire sfeer van schaarse goederen, naar de sfeer van sociale innovatie. Peer productie creëert immense en exponentiele groei van de gebruikswaarde, maar de monetisering ervan groeit slechts lineair aan. Maar dit is voor een volgende bijdrage.

Zoals jullie al via de mail hebben kunnen weten, Michel is laatst in Melbourne Australië geweest. Een van zijn speeches staat in zijn geheel op het web.

Bron: Google Video

Kris Roose heeft het volgende gemeld over de presentatie.

“Je belicht niet alleen goed het fenomeen, maar ook de psychologische en motivationele context. Vermits ik het fenomeen zelf al lang bestudeer, ben ik een beetje op mijn honger blijven zitten bij je beschrijving op het einde, als je het hebt over de sociopolitieke en macro-economische implicaties van de beschreven tendens. Wat is bv. de volgende stap na de introductie van de geniale GPL?

Ook onderstreep je m.i. een beetje te weinig de technisch faciliterende invloed van bepaalde uitvindingen, zoals internet, de pc, e.d. Hoe rijp onze cultuur ook reeds in de jaren 60 en 70 was voor het fenomeen, technisch kon het gewoon niet ontstaan. Ik denk daarom dat we de volgende sprong gaan maken als er weer iets nieuws technisch mogelijk wordt. Ik kan moeilijk voorspellen wat, maar ik denk dat we het moeten zoeken aan de kant van een intelligente tekstverwerker, d.w.z. een tool om te integreren. De fantastische technsiche mogelijkheden scheppen eerder een chaos. Hoewel het paperless office al decennia geleden voorspeld was, is er nog nooit zoveel papier bedrukt als tegenwoordig. Elke pc is een huisdrukkerij geworden. Een een Googlesearch die een miljoen “bruikbare” links oplevert, is bijna een karikatuur op zichzelf, hoewel de non-selectie van links wel zijn voordelen heeft natuurlijk.

Maar zowel Wikipedia als, helaas, Citizendium begaan beiden de fout dat ze, ter vrijwaring van de objectiviteit en de ‘wetenschappelijkheid’, alleen artikels toelaten over gevestigde begrippen, en geen creatieve, constructieve, integratieve discussies. Op die manier blijft de grootste potentialiteit van het internet, namelijk synergetisch concreet creatief denken over psychologie, sociologie. politiek, spiritualiteit en filosofie, nog steeds ver ondermaats, om niet te zeggen onbestaand.”

Michel, wellicht wil je op deze plaats ingaan op de opmerkingen van Kris Roose?

Deze blog bestaat nu iets langer dan 3 maanden. Een kort bestaan, maar een mooi moment om deze blog eens te reviewen, maar ook een goed moment om vooruit te kijken. Eerst even wat statistische feitjes:

• 32 posts (dit is 33);
• 31 commentaren;
• 4 auteurs (James, Marijn, Ben, en mezelf);

Sinds 28 maart 2007 is deze blog te vinden op het net, op gezet door James, met op 30 maart de eerste post als introductie. Op 31 maart was de eerste echte inhoudelijke post een feit, over ‘Wisdom of crowds’ en de politie, waarin www.politieonderzoeken.nl centraal stond. Een innovatieve site waarin burgers kunnen bijdragen aan ‘cold cases’. Vanaf 15 april mochten we Ben verwelkomen als nieuwe auteur. Zijn eerste post ging over de site TrustedPlaces.com, waar kennis over leuke plekken in steden wordt geplaatst door mensen die dat willen. Ben is nu eventjes in het buitenland, maar hoopt binnenkort weer meer te kunnen bijdragen. Op 13 mei was het Marijn met zijn eerste post over kwaliteit van blogs, waaraan MetaTale kan bijdragen.

Vooruit kijken

‘Regeren is vooruitzien’, is een bekend Nederlands spreekwoord, kortom, laten we kijken naar de toekomst. Het eerste wat we kunnen verwachten is een zelfstandige wiki. Op dit moment is er één categorie (eigenlijk zijn er twee) in de P2P Foundation wiki waar alle Nederlandstalige bijdragen in zijn ondergebracht. In deze categorie zijn nu 62 bijdragen geleverd. Nog niet erg veel, maar wel een hoeveelheid waarbij de Nederlandstalige bijdragen een eigen wiki verdient, zoals ook elke Wikipedia slechts voor een taal gereserveerd is. Met een eigen wiki is het makkelijker bijdragen te voorzien van categorieën, en om gerelateerde bijdragen van andere talen te bekijken.

Een tweede is dat er hopelijk meer auteurs bijkomen. Met de start van een zelfstandige wiki wordt de drempel om bij te dragen hopelijk verlaagd. Hoe meer kennis in de wiki, hoe meer mogelijkheden om te bloggen. Meer auteurs met verschillende standpunten kan leiden tot interessante discussies, en meer vaste lezers. Blijf op de hoogte met de volgende RSS feed.

Help mee

De P2P Foundation is een non-profit organisatie, waarbij alles op vrijwillige basis wordt gedaan. Iedereen is dan ook meer dan welkom om mee te helpen aan de wiki, of om te posten/reageren op deze blog. Waar ging P2P nu ook alweer over? Lees hier het introducerend essay van Michel Bauwens, erg toegankelijk artikel. Op de wiki staan inmiddels meer dan 5000 artikelen, leuk om doorheen te snuffelen. Hopelijk over 3 maanden weer een terugblik waarbij er een Nederlandstalige wiki bestaat, en waarbij er meer auteurs aan het bloggen zijn op deze blog!

Michel Bauwens publiceerde laatst een artikel op het Verbond van Belgische Ondernemingen. Het gaat over het boek ‘The Success of Open Source‘ van Steven Weber. Vanaf vandaag de primeur op de P2P blog.

Een van de eerste zaken die we leren in onze klassen economie is dat het gaat om schaarse goederen die op een optimale wijze geproduceerd en gedistribueeerd moeten worden. Volgens economisten wordt die optimale wijze bepaald of door het marktmechanisme, met de prijs als indicatie van de wenselijkheid van het goed, hierbij geholpen door de onderneming als mechanisme om de coordinatie en transactie-kosten te drukken.

Maar wat als schaarste vervangen wordt door een overvloed, wat als er hierdoor geen spanning meer is tussen vraag en aanbod. Hebben we dan nog een markt nodig, en de bijbehorende ondernemingsstructuur. Zowel de theorie als de praktijk suggereren dat het antwoord hierop inderdaad negatief is. De technologische ontwikkeling, en het materiele sukses van de kapitalistische economie, heeft de mogelijkheid gecreerd om immateriele goederen te produceren die gereproduceerd kunnen worden met een minimum aan transactie en coordinatiekosten, wat een kortsluiting veroorzaakt van het marktmechanisme en een nieuwe manier van produceren, beheren, en distribueren in het leven roept. Dat mechanisme is Open Source, en het razendsnelle sukses van die nieuwe methode is het thema van het boek van Steven Weber. Deze professor Politieke Wetenschappen heeft hierover een zeer belangrijk, vlot leesbaar, maar analytisch zeer rijk boek geschreven. Het is dus geen technisch boek voor programmeurs, maar een boek over de belangrijkste post-socialistische rivaal van het kapitalisme, een rivaal die nochtans heel belangrijk is voor het overleven van het economisch systeem, en waar spitsonderneming al gretig zelf gebruik van nemen.

Webber’s boek is niet het eerste over dit thema, maar wel een aanrader. Het belangrijkste boek over ‘commons-oriented peer production’, de naam voor open source wanneer het zich verspreid buiten het gebied van software, is dat van Yochai Benkler, ‘The Wealth of Networks’, die op zeer specifieke wijze analyseert, gebaseerd op de transactiekosten theorie van Ronarld Coase, wanneer de nieuwe productiemethode efficienter is dan productie door een prive onderneming. Het is heel intens geschreven, leest niet altijd zo vlot, maar is na Adam Smith’s Wealth of Nations, een onmisbaar boek. Pekka Himanen’s Hacker Ethic beschrijft de verandering in werkcultuur, die de door Max Weber beschreven protestant-kapitalistische werkethiek onderuit haalt. Hij probeert op de vraag te beantwoorden: wat is de logica van de nieuwe ‘passionele productie’ die binnen open source gemeenschappen worden toegepast? Mackenzie Wark Hacker’s Manifesto doet een poging om de nieuwe klassestructuur uit te werken, en probeert aan te tonen dat zowel de eigenaars van communicatievectoren (Murdoch et al.) als de ‘cognitieve kapitalisten’ die leven van de rente van het intellectuele eigendom (Gates et al.), ondermijnd worden door open source. Meer praktisch georienteerde, en zeer vlot leesbare verhalen over de groei van de participatieve economie, en hoe bedrijven zich hier reeds aan aanpassen, vindt men bij Don Tapscott’s Wikinomics, en Charles Leadbeater’s We Think: the power of mass creativity.

Het artikel staat in zijn geheel op onze wiki: Open Source: rivaal of handlanger?. Welke kies jij?

Vandaag deel drie (zie ook vraag 1 en vraag 2) in de serie vragen van Vasilis aan Michel. Vasilis is inmiddels een blog gestart waar hij de voortgang van zijn onderzoek en thesis zal tonen. Zijn onderzoek gaat over “Laser theory and Peer-to-Peer: Redefinition of the Society in the Information Age”, zie ook de P2P wiki.

Volgens Murray Bookchin, zijn de vier belangrijkste principes van traditionele Anarchie:

• Een verbonden gemeenschap bestaande uit verschillende kleinere gedecentraliseerde gemeenschappen;
• Een directe democratie en bestuur;
• Een stabiele oppositie naar bureaucratie en corruptie (cratisisme) problemen;
• Een vrije communistische samenleving.

Gelooft u dat Peer-to-peer in zijn politieke betekenis meer gemeen heeft met traditionele anarchie, dan met communisme of kapitalisme, die beiden een centrale autoriteit nastreven?

Antwoord: Eerst een algemene opmerking. Gelijkheidsidealen zijn zowel eeuwigdurend als gebonden aan geschiedenis. Het idee achter iedereen behandelen als een gelijke (peer), is duidelijk gerelateerd aan andere en eerdere pogingen en formuleringen. Maar aan de andere kant is peer-to-peer iets nieuws.
Allereerst, I beschouw Marxisme en anarchisme and expressies uit de geschiedenis vanuit het gelijkheidsideaal in het industriële tijdperk. Peer-to-peer is een van de uitingen van dit ideaal voor het “cognitieve tijdperk”.

Mijn eigen bijdragen om een theorie van sociale verandering te formuleren, begon vanuit niets, omdat het nog niet geformuleerd was. Uiteraard start niemand geheel vanuit niets, maar wat ik bedoel is dat ik wilde beginnen vanuit observaties of werkelijke trends, en niet vanuit een ideaal zoals het zou moeten zien. Het is dus niet een abstracte utopie dat als doel heeft te beschrijven hoe het zou moeten zijn, met een ontwerp voor sociale verandering op grote schaal, maar eerder een ‘concrete utopie’, dat initiatieven beschrijft in verschillende aspecten van het leven, maar dat als doelstelling heeft om mensen met elkaar te verbinden zodat ze elkaar kunnen versterken en van elkaar kunnen leren.

Marxisme en anarchisme zijn beiden vormen van paradigmatisch denken, ik zie de peer-to-peer theorie als een poging naar meta-paradigmatisch denken. Dit betekent dat je ideeën en praktijken neemt waar ze ook vandaan komen, zoals vanuit verschillende concurrerende paradigma’s, deze te integreren terwijl je bezig bent, zonder een a priori bias. Op deze manier kan peer-to-peer een gemeenschappelijke basis vinden tussen de idealen van sommigen die van vrijheid houden aan de ene kant maar ook van diegenen die van gelijkheid houden aan de andere kant. Ik heb geen a priori houvast vanuit liberale of Christelijke tradities of wat dan ook.

Marxisme en anarchisme zijn ook sterk tegengesteld. Dit komt deels door het historische overwicht van kapitalisme, en hun behoefte om een alternatief te formuleren. Maar vandaag weten we dat kapitalisme, als een systeem van oneindige groei binnen een eindige omgeving, op zijn einde loopt. Veel spelers in het systeem weten en realiseren dit, en vandaar zien we pogingen om sociale praktijken binnen of buiten het systeem te creëren of te veranderen, als zo’n systeem überhaupt bestaat. Peer-to-peer theorie stelt simpelweg dat er strijdige, wereld-constructieve en hervormings dan wel revolutionaire nieuwe praktijken, zowel strijdig als niet-strijdig, en het is vanuit zichzelf pluralistisch. Het geeft toe dat niemand precies weet hoe de wereld gaat veranderen, maar dat diegene die het eens zijn over het doel, op zijn minst ervaringen kunnen delen. Nog belangrijker, peer-to-peer is niet de ‘oplossing’ voor iets, maar juist een verzameling sociale processen die beter zijn om oplossingen te vinden in verschillende domeinen.

De meeste vormen van Marxisme en anarchisme zijn sterk tegengesteld aan de markt. We weten nu dat we het idee kunnen scheiden van de markt vanuit de praktijk van kapitalisme, en dat we kunnen gaan voor een stabiele staat economie (we plaatsen terug wat we uit het systeem/aarde halen), en dat een markt voor schaarse fysieke goederen kan bestaan naast andere manieren van produceren, zoals peer-to-peer productie van immateriële goederen en sociale innovatie. Peer-to-peer is niet anti-kapitalistisch, maar post-kapitalistisch.

Anarchisme kiest ervoor om zijn vijandigheid te focussen op de staat, en mijn eigen conceptie van peer-to-peer deelt deze a priori vijandigheid jegens de staat niet. Het gelooft dat zowel de markt als de staat zich kunnen evolueren door peer arbitrage/beoordeling.

Peer-to-peer deelt zeker niet een exclusieve oriëntatie naar de staat, en oplossingen voor de staat, zoals duidelijk gemaakt door de gemiddelde socialistische en Marxistische tradities. Maar starten vanuit wat er nu bestaat, kan het natuurlijk een staatvorm prefereren welke herdistribueert van de rijken naar de armen (sociale zekerheid), van een systeem welke herdistribueert van de armen naar de rijken (neoliberale staat). Maar het is meer gefocust op het gebruiken van de staatvorm om de directe sociale productie van waarde mogelijk te maken en te ondersteunen, te ‘empoweren’, en op de staat te transformeren door systematisch ‘multi-stakeholderschap’ van bestuur (governance) te introduceren, inclusief een ieder die betrokken is bij beslissingen; en het ziet vele mogelijkheden voor het samen creëren van beleid tussen burgers en de staat, terwijl het ook voorspelt dat de staat geleidelijk zijn centrale positie kwijtraakt, omdat steeds meer menselijke gemeenschappen (communities) direct kiezen via peer governance.

Ik ben geïnteresseerd in het herformuleren van tradities, zowel premodern als modern, zodat ze passen binnen het cognitieve tijdperk; en zolang ze tot doel hebben om de waardigheid van het menselijke bestaan te versterken, en het mogelijk maken van authentieke peer-to-peer dynamieken, kunnen ze omarmd worden en uitgebreid in een integratief peer-to-peer theorie.

Concluderend: het is duidelijk dat peer-to-peer een aantal idealen nastreeft, zoals uitgedrukt door Murray Bookchin, maar ik hoop dat de lezer al de verschillende ruimten waar de theorie vandaan komt kan waarderen.

Eerder heb ik de eerste vraag van Vasilis Kostakis die hij aan Michel Bauwens stelde geplaatst, gevolgd door het antwoord van Michel. Vandaag vraag twee van de serie vragen. UvA student economie en bedrijfskunde Vasilis Kostakis, en ook een lid van de P2P Foundation, schrijft zijn thesis over “Laser theory and Peer-to-Peer: Redefinition of the Society in the Information Age”. Het onderzoek is een combinatie van Vasilis over Laser Theorie en de P2P theorie van Michel Bauwens.

Vraag 2: Wat is de betekenis van het woord “dictatuur” in uw uitdrukking “…Peer projecten worden soms welwillende dictaturen genoemd…”? (afgeleid van “De politieke economy van peer productie”, gevonden op http://www.ctheory.net/articles.aspx?id=499)

Antwoord: Als je peer productie definieert als deze soort van sociale productie wat is gebaseerd op vrije betrokkenheid, deelnemen aan besturingsprocessen, en gedistribueerde uitkomsten in een gezamenlijk (commons) formaat, dan is het duidelijk dat de leiderschapsfunctie nogal veranderd. Een vorm van macht ligt in het protocol of het ontwerp van het samenwerkingsproces, de ‘niet zichtbare architecturen’ die bepaalde manieren van sociaal gedrag stimuleren of omvatten. Bijvoorbeeld, YouTube staat alleen het delen van de gehele video toe, maar niet remixen. Een andere vorm van macht is reputatie, wat afhangt van individuen eigen verdienste, zijn rol in de groep, en de rol van het project in de samenleving. Peer governance is niet hiërarchisch of gecentraliseerd, en ook niet gedecentraliseerd of democratisch, maar is juist gebaseerd op directie participatie en samen beslissingen maken in kleine groepen, waar peer productie functioneert als een globale coördinatie van kleine teams. Elk team dat klein genoeg is om te werken op basis van consensus. Het is niet democratisch in de formele ‘representatieve’ zin, omdat er geen onderhandeling plaats vind tussen vertegenwoordigers van groepen, die moeten beslissen over schaarse middelen, maar de vrije gedistribueerde productie wordt samengebracht door gedistribueerde gemeenschappelijke bevestiging. Het belangrijkste is echter, beginnende vanaf een context van overschot dan wel distributie, peer productie en peer bestuur (governance) is een manier om elke soort van obstakels te vermijden. Het is ontworpen op permanent experimenteren toe te staan, en dat pas te beoordelen nadat ze zijn geproduceerd.

Voorheen schreef ik over hoe de p2p dynamiek instituties omver werpt, maar nu zou ik het anders zeggen. Elke sociale manier van produceren, zeker nieuwe manieren, moeten zichzelf reproduceren, en hiervoor hebben ze inderdaad institutionele structuren nodig. Bijvoorbeeld, in termen van peer productie zouden ze 1) collectieve keuze systemen moeten gebruiken die zijn gebaseerd op objectieve algoritmen (denk aan Google ‘doublepage ranking’) of gemeenschappelijk bevestigde beoordelingssystemen, die tot doel hebben om de samenstelling van vaste elite groepen te voorkomen; 2) ze vormen, uiteindelijk, processen om conflicten op te lossen (denk aan de steeds uitbreidende regels binnen Wikipedia), en 3) legale innovaties als GPL (General Public License) en CC (Creative Commons) licenties, die het gemeenschappelijke beschermen tegen private toe-eigening; 4) verschillende maatregelen tegen kaping; en 5) uiteindelijk, een institutioneel raamwerk om de technologische infrastructuur te beschermen (meestal non-profit instellingen als Mozilla, Apache en anderen); 6) ze mogen een gesteunde ecologie accepteren van ofwel het bedrijfsleven als de staat, zolang als ze zich niet bemoeien met de dynamiek van de gemeenschap.

Sommige structuren kunnen natuurlijk volledig ad hoc zijn, maar omdat ze niet hun sociale reproductie veiligstellen, zullen deze echt ad hoc zijn, op de korte termijn zijn het slechts individuen die samenwerken of delen voor een korte periode.

Nu kom ik terug op het punt van leiderschap. Omdat er geen hiërarchie is om middelen toe te wijzen, geen democratische onderhandeling, wat de rol is van ‘leiders’. Het mes snijdt aan twee kanten, de ene kant is a priori en op uitnodiging. Ze moeten op de eerste plaats de mogelijkheid hebben om een visie neer te zetten dat ‘peers’ aantrekt om te produceren. Denk aan Stallman die zegt dat we gratis software nodig hebben, Torvalds die zegt dat we een alternatief besturingssysteem nodig hebben, Wales en Sanger die zeggen dat we een universele encyclopedie nodig hebben. Maar de rol van hen is er ook een van beoordeling, dat wil zeggen de a posteriori rol van een beoordelaar wanneer er onoplosbare conflicten bestaan. Als de teams het niet eens zijn welke richting op moet worden gegaan na een aantal tussenstappen, dan wordt het conflict doorgestuurd naar de ‘welwillende dictator’.

Dit is een pragmatische oplossing, maar ook een slecht gekozen term omdat bij peer productie de leider onafhankelijk is van de producerende peers, en zijn beoordeling is alleen daar vanwege het vertrouwen van de gemeenschap. Dus in feite is het iets geheel anders dan een ‘dictatorschap’. Er is altijd een gevaar van informale processen, namelijk van niet zichtbare persoonlijke overheersing, waardoor de complexe projecten uiteindelijk kiezen voor meer formele, en soms ‘democratische’ (in termen van stemmen en representatie) procedures.

Deze post is een eerste in een reeks waarvan ik de lengte nog niet weet, waarschijnlijk vijf. UvA student economie en bedrijfskunde Vasilis Kostakis, en ook een lid van de P2P Foundation, schrijft zijn thesis over “Laser theory and Peer-to-Peer: Redefinition of the Society in the Information Age”. Het onderzoek is een combinatie van Vasilis over Laser Theorie en de P2P theorie van Michel Bauwens. Hierbij zijn eerste vraag van hem aan Michel:

Vraag 1: Keynes stelt dat de ideeën van economen en politieke filosofen, als ze gelijk hebben of niet, krachtiger zijn dan algemeen aangenomen. De wereld wordt inderdaad geregeerd door weinig anders. Aan de andere kant stelt Galbraith dat ideeën pas krachtig zijn in een statische wereld, omdat ze eigenlijk conservatief zijn. Deze stellingen zijn al minimaal 45 jaar oud.

Antwoord: Ik neig naar de kant van Keynes. Het gaat volgens mij om de ideeën, omdat we wezens met bedoelingen zijn, en onze bedoelingen hebben een grote invloed op de wereld. Maar zoals Keynes het bedoeld, zijn het niet alleen die ideeën die de wereld regeren, maar die ideeën die het beste passen binnen de interesses van de mensen met macht, terwijl deze ideeën vaak niet juist zijn. Zulke informatie is waardeloos, omdat de meeste mensen het niet kan schelen of niet willen weten wat hun levensstijlen en positie in de wereld zou uitdagen. Maar dat betekent niet dat die mensen met ideeën die ontstaan van beter inzicht minder waard zijn. Steeds weer, bij de tijdelijk juiste keuze, wanneer in overeenstemming met diepere veranderingen in ontologie (manieren om te zijn), epistemologie (manieren om het te weten) en axiologie (waardeconstellaties), hebben ideeën getoond dat zij de wereld heftig kunnen veranderen en vormen. Nu is er opnieuw een dergelijke tijd en het peer paradigma is de constellatie van dergelijke ideeën die de wereld echt kunnen veranderen.

Vasilis, bedankt voor het beschikbaar stellen van deze eerste vraag. Binnenkort vraag 2 van dit interview.