Op Sync.nl las ik laatst een zeer actueel, en voor mij persoonlijk zeer interessant artikel. Daarom plaats ik deze in zijn geheel op de P2P Foundation blog. De credits gaan naar Audrie van Veen.

Na technologische innovatie moet sociale innovatie Nederland redden in de mondiale concurrentiestrijd. Het gaat dan met name om innovatieve bedrijfsprocessen en het betrekken van de medewerker daarbij. Onlangs publiceerde de Erasmus Universiteit Rotterdam een rapport over sociale innovatie in NL, de Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2006/2007. Dit jaar is voor de tweede achtereenvolgende keer een grootschalig onderzoek verricht onder 9000 bedrijven en organisaties in Nederland. Onderzocht is in hoeverre verschillende management- en organisatiefactoren bijdragen aan succesvolle innovaties. De resultaten zijn opnieuw opvallend vinden de onderzoekers, de hoogleraren Bedrijfskunde Henk Volberda en Frans van den Bosch en Dr. Justin Jansen.
De belangrijkste uitkomst is dat Nederland op innovatie-indicatoren niet goed scoort, steeds meer van onze kennisintensieve activiteiten worden verplaatst naar opkomende economieën als India, China, Rusland en Brazilië. Terwijl we excelleren in kennisontwikkeling in wetenschap en technologie, zijn we slecht in het herkennen van kennis, het verspreiden daarvan binnen organisaties en het benutten van deze kennis in de vorm van nieuwe producten, diensten en processen.

Meer lange-termijnvisie

Met name de bouw-, transport- en industriesector scoren slecht op innovatie, de zakelijke dienstverlening daarentegen is wel innovatief. De bouw, transport en industrie beperken zich veelal tot kleine procesverbeteringen, terwijl in de zakelijke dienstverlening wel meer geïnnoveerd wordt. De Erasmus Concurrentie- en Innovatiemonitor stelt dat, terwijl de meeste bedrijven zich nog steeds op kostenverlaging, herstructurering en verbetering van de efficiency richten, het economische tij nu zo opleeft dat men zich juist moet richten op sociale innovatie. Leiderschap moet zich meer op de lange termijn richten. Ook wordt niet voldoende gebruik gemaakt van mogelijkheden voor open innovatie en netwerken met kennisinstellingen.

Werknemer is bron van innovatie

Henk Volberda, één van de hoogleraren achter de Concurrentie- en Innovatiemonitor, vindt het vreemd dat ondanks de krapte op de arbeidsmarkt de aandacht nog steeds niet uitgaat naar de medewerkers. Het Nederlandse bedrijfsleven ziet de werknemers slechts als kostenpost, niet als mogelijke bron van innovaties. Op de korte termijn lijkt het misschien goed om uit te wijken naar het buitenland, maar op de lange termijn is dit funest voor de Nederlandse economie. We maken volgens de Rotterdamse hoogleraar niet genoeg gebruik van de kennis die hier voorhanden is.

Technologie geen voorwaarde voor radicale innovaties

Volgens Volberda is het een wijdverbreid misverstand dat radicale innovaties met name ontstaan als er technologische ontwikkeling plaatsvindt. Sociale innovatie zoals nieuwe werkvormen, nieuwe orgnisatiemodellen en nieuwe methoden van leidinggeven, is veel belangrijker. Zonder deze processen hebben technologische vernieuwingen geen succes. Het is dus vooral zaak dat het management van organisaties zich hiervan bewust is. Dus minder aandacht voor de kwartaalcijfers, en meer aandacht voor strategisch leiderschap.

Medewerker meer dan productiefactor

Volgens Volberda is 75 procent van het succes van radicale veranderingen afhankelijk van de medewerkers in een organisatie, van slim managen en flexibel organiseren, en dus slechts voor een kwart van investeringen in techniek, onderzoek en ontwikkeling. Dit is koren op de molen van de vakbonden. Jaap Jongejan, voorzitter van de CNV Bedrijvenbond, zei onlangs in Trouw dat werkgevers het nu eens slimmer aan moeten pakken. Geen trucjes als geld of een leuke auto, maar werknemers het gevoel geven dat ze als mens worden gezien, niet als economische productiefactor. Dus houdt rekening met de thuissituatie. Ook de grote groep mensen die langs de zijlijn staat, zoals gehandicapten, allochtonen en 50-plussers. Vraag je eens af wat deze groepen voor de organisatie kunnen betekenen. Voor 23-jarigen trekken werkgevers alles uit de kast, terwijl die na een jaar of zes weer vertrekt. Een 50-plusser kan nog wel 12 jaar rendement opleveren, aldus Jongejan.

Trend of hype?

Op het jaarcongres van het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie (zie ook het kader), waar veel werkgevers, belangenorganisaties en HR-mensen bijeen waren gekomen, ontstond groot enthousiasme voor deze nieuwe visie. “We gaan in Nederland misschien niet alle doelstellingen van de Lissabonstrategie halen, maar we hebben ons de afgelopen jaren dan ook veel te sterk gericht op technologische innovatie. Terwijl het juist om sociale innovatie gaat!” was de algemene gedachte.
Natuurlijk is het schouderklopje op zijn tijd minstens zo belangrijk als de financiële beloning en is strategisch management belangrijk voor het bedrijfssucces, maar hebben we het hier daadwerkelijk altijd over innovatie? Mag je niet gewoon verwachten van organisaties dat ze hun mensen zien als meer dan alleen productiefactoren, en dat hun inzicht in het bedrijf wordt gewaardeerd en er rekening wordt gehouden met hun privéleven? En als een leider met strategische visie (waaraan het blijkens de onderzoeksresultaten vaak aan ontbreekt in ons polderland) wordt aangesteld, is dat dan innovatie? Of hebben we het hier over randvoorwaarden om (technologische) innovaties te laten slagen? Wat mij betreft is een innovatie iets vernieuwends, een nieuw idee, goed, dienst of proces. Is iets dat al in andere succesvolle organisaties wordt toegepast een innovatie als het nu ook in uw organisatie wordt gebruikt?

Vanzelfsprekend

Laten we de lat iets hoger leggen en kijken naar waarom bepaalde organisaties wel succesvol zijn en helemaal geen problemen hebben met het vinden van kennis binnen hun organisatie en daarbuiten in innovatienetwerken. De Erasmus Innovatie Award die is uitgereikt aan Ten Cate (zie kader) bewijst dat het om een intelligent samenspel van organisatiestrategie en technologische kennisontwikkeling gaat. Verbeteringen op het gebied van menselijk kapitaal en leiderschap zijn natuurlijk goed voor onze economie en moeten we stimuleren. Laten we de pareltjes, de échte sociale innovaties, als zodanig bestempelen en daarvan leren, maar verder goede organisatiestrategie en respect voor medewerkers gewoon ‘behoorlijk organisatiebestuur’ noemen… Het zou immers vanzelfsprekend moeten zijn. Het lijkt mij een mooie uitdaging voor het Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie om dat te bewerkstelligen.

Van 28 tot 30 juni is er de ‘New Netork Theory Conference’ in Amsterdam. Het wordt onder Andre georganiseerd door het Institute of Network Cultures.

In vergelijking tot virtuele gemeenschappen of cummunities, worden netwerk communities steeds belangrijker. Deze conferentie gaat vooral in op de verschillen hierin en de gevolgen, geredeneerd vanuit het media perspectief. De netwerk cultuur heeft een taal voor nieuwe media nodig, zo stelt de introductie. Welke specifieke bijdragen kunnen geleerden maken om de netwerk gedachte vanuit dit media perspectief te bekijken.

Locatie: Universiteit van Amsterdam, Oudemanhuispoort 4-6, kamer D0.08 en Turfdraagsterpad 9, kamers 0.04 en 0.13. Hier staat het gehele programma beschreven, in het Engels.

Een recent Israëlisch onderzoek laat zien hoe gedistribueerd het huidige Internet is. Heel toepasselijk in dit onderzoek, hebben 5000 vrijwilligers samen zes miljoen metingen per dag gedaan gedurende twee jaar, vanuit duizenden observatiepunten over de wereld. Dit onderzoek heeft de onderstaande prachtige afbeelding opgeleverd. Conclusie: “De toenemende mate van he gebruik van peer-to-peer communicatie kan de algehele capaciteit van het Internet vergroten en het Internet sneller maken“.

Je zou van deze afbeelding zo een levensgrote muurschildering kunnen maken, voor als je nog een leuk muurtje overhebt. De 5000 vrijwilligers hebben een programma laten draaien die connecties tussen 20.000 bekende knooppunten kon bepalen. De resultaten laten zien dat het DNS-systeem kan worden vervangen of op zijn minst aangevuld door een nieuwere vorm van systemen met elkaar verbinden, namelijk NetAlter. Zij werken via een door peer-to-peer mogelijk gemaakt IPv6 gebaseerde adressering, waar zoeken en ontdekken belangrijk zijn. Tezamen vormt het een ‘democratische grid’ van gedeelde computerkracht en informatiebronnen. Een nadeel, NetAlter is nog in ontwikkeling.

Laatst berichte ik al over Boober. Dit kwam ik vandaag op Emerce tegen:

Peer-to-peer leensite Boober overweegt een particuliere marktplaats voor hypotheken op te zetten. Dat zegt directeur Guus Drijver. Boober bestaat sinds februari. Tot nu toe is via de site voor bijna een miljoen euro aan leningen verstrekt.

Dat is wel een hele grote stap.

Boober gaat dit jaar uitbreiden naar België en een aantal grotere Europese landen. Daarnaast wil het bedrijf, met zeven mensen in dienst, ook andere financiële producten via de peer-to-peer systematiek faciliteren. “We denken ook aan hypotheken,” zegt Drijver. 

We blijven Boober volgen!

Een boek review hebben we nog niet gezien op deze blog. De meeste boeken zijn dan ook in het Engels. Gelukkig zijn er ook echte Nederlandse (niet vertaalde) boeken, zoals Generatie Einstein. Het boek is inmiddels een jaar oud, maar relevatie van de tekst is er niet minder op geworden.

Generatie Einstein is de term die in het boek gebruikt wordt op de huidige jonge generatie een naam te geven. Volgens de schrijvers van het boek is deze generatie die is opgegroeid met het Internet ontzettend mediasmart. Zij zijn slimmer, sneller en socialer, en worden niet begrepen door oudere generaties die niet met het Internet zijn opgegroeid. Zo zwart-wit wordt het in het boek neergezet. Misschien komt het door de doelgroep van het boek, namelijk iedereen die jongeren wil bereiken. Als lezer wordt je vooraf ook gewaarschuwd dat er veel gechargeerd en gegeneraliseerd wordt, dit wordt dus ook bewust gedaan.

In het kader van peer-to-peer een interessant boek om te lezen. Jongeren denken namelijk meer in de peer-to-peer gedachte, bijvoorbeeld dat zij leven, leren en werken in netwerken terwijl oudere generaties dit meer op zichzelf doen. Het Internet als gedistribueerd netwerk laat jongeren ook zo denken. Volgens de schrijvers vinden jongeren eerlijkheid op openheid veel belangrijker dan de oudere generaties. Dit is wel interessant omdat het a posteriori beoordelen zoals bij peer-governance beter werkt wanneer er eerlijk en objectief mee omgegaan wordt. Ik denk dat Wikipedia hier wel een goed voorbeeld is, als de inhoud van een artikel klopt, dan zal het blijven staan.

Het boek beschrijft deze generatie als positief, sociaal, trouw, zakelijk, serieus, hebben een goede toekomst, respecteren ‘echte’ personen waar je identiteit belangrijk is en hebben traditionele idealen. Hierin verschillen deze jongeren van de babyboomers en de generatie X. Het boek beschrijft de belevingswereld van jongeren, de invloed van de multiculturele samenleving, en hoe ze met alle verschillende soorten media omgaan.

De generatie Einstein wordt soms echt als een supergeneratie gezien. Ze snappen alles, zijn allemaal slim, niet voor de gek te houden. Hiermee wordt vooral op het bereiken van de jongeren gedoeld, hoe ze via de media benaderd moeten worden. Als je imago bij de jongeren negatief is, dan kun je het wel schudden. Ze buzzen alles door aan hun peers. Het boek eindigt met een model hoe het wel moet, wat ik wel weer erg simplistisch neergezet vind.

Afgelopen donderdag was ik aanwezig bij een lezing georganiseerd door SKOR. De spreker was McKenzie Wark. We kondigden deze lezing al eerder aan. Voor wie Wark niet kent, hij is de auteur van twee aansprekende en zijn meest recente boeken:

• A Hacker Manifesto
• Gamer Theory

Het onderwerp van de lezing was ‘Copyright, Copyleft, Copygift‘. Wark begon zijn verhaal met zijn boek A Hacker Manifesto. Het boek ageert tegen intellectuele eigendomsrechten, iets waar informatieproducten per definitie tegen is. Wark kenmerkt dat als “Informatie wil vrij zijn maar wordt overal geketend“. In de literatuur over digitale producten wordt dit onderschreven. Digitale producten hebben een aantal eigenschappen waardoor ze te onderscheiden zijn van fysieke producten (Choi et al., 1997; Shapiro and Varian, 1999; Evans and Wurster, 2000). Fysieke procten nemen ruimte in, en het kost tijd deze te transporteren. Digitale producten nemen geen fysieke ruimte in, en ze kunnen worden getransporteerd over netwerken als het Internet, waardoor tranport tijd bijna nul is. Daarnaast zijn digitale producten zo eenvoudig te reproduceren, waardoor de prijs van een digitaal product slecht bepaald wordt door het origineel. Producenten van digitale producten, zeker nu ze zo makkelijk te reproduceren zijn, proberen met copyright te voorkomen dat hun producten makkelijk worden gereproduceerd.

Wark vervolgt zijn verhaal met de tegenhanger van intellectuele eigendomsrechten of copyright, namelijk copyleft. De bekende voorbeelden zijn Creative Commons en General Public License. Hier begint zijn introductie tot zijn boek ‘A Hacker Manifesto’. Er zijn zoveel mensen die digitale producten produceren dat het moeilijk is om er een publiek voor te vinden. En dan zijn eigendomsrechten niet erg bevordelijk. Maar je hebt toch de hulp nodig van de ‘vector klasse’ waarlangs dit werk kan worden verspreid. Wark beschrijft de vector klasse als een nieuwe klasse vergelijkbaar met kapitalisten, met het belangrijke verschil dat deze klasse over het verspreiden van intellectuele eigendomsrechten beslist. Zo heeft ook Wark zich moeten schikken in het beschikbaar stellen van zijn werk aan een uitgever, hoe tegenstrijdig ook voor hem, omdat het boek in principe tegen deze vectorklasse is. Wark illustreert dit als volgt:

1. Maak een stapel van het geld van anderen;
2. Steek deze stapel in brand;
3. Mensen gaan om deze stapel dansen;
4. Pak ook het kleingeld wat uit de zakken van deze dansende mensen valt.

Om zijn werk onder de aandacht te brengen, moest Wark wel met een uitgever in zee. Hoezeer een Creative Commons licentie door Wark gewenst was, geen uitgever wilde het. Zeer tegenstrijdig dus. Het is nog steeds de beste manier om je werk onder de aandacht te brengen door middel van een fysiek product. Bij zijn volgende werk heeft Wark het anders aangepakt. Gamer Theory is inmiddels een boek, maar ook een wiki. Het boek is nog steeds aan verandering onderhevig. Commentaren zijn zelfs in het boek verwerkt.

Maar wat is nu precies copygift? Wark noemt dit het geven van een tekst als geschenk. Deze tekst kan dan weer bewerkt worden door de ontvanger. De tekst gaat een eigen leven leiden en is eigenlijk nooit af. Een andere geschenk van hetzelfde werk kan ook weer bewerkt worden. Hier werd ik een beetje in verwarring gebracht. Want waarom copygift, en geen copyshare? Want in feite geef je niets weg, je stelt een kopie ter beschikking aan een ander, terwijl je zelf het werk blijft behouden. Je bent het niet kwijt. Ik heb deze vraag tijdens de lezing niet meer kunnen stellen, maar wel achteraf via e-mail, en Wark reageerde hier ook op. Ik vroeg hem waarom geen copyshare, gaat het hem juist om het geven van tijd om iets te produceren, omdat je tijd niet kunt reproduceren, en een digitaal product wel. Gaat het dan om het proces van porduceren of juist om het uiteindelije product? Wark antwoordde hierop dat het copyshare wellicht een betere term is, maar gift is zoals het wordt genoemd door Marcel Mauss en George Bataille, en sindsdien iedereen. Hij raadt het boek ‘Towards an Anthropological Theory of Value’ van David Graeber aan. Hij noemt het een gift omdat er een diffuse verplichting ontstaat naar de gever, en omdat de gift niet wordt uitgedund door het geven.

Het was in ieder geval leuk om Wark te horen spreken, en geeft stof tot nadenken. Wie helpt me met aanvullen?
Referenties:

• Choi, S. Y., Stahl, D. and Whinston, A. B. (1997), The Economics of Electronic Commerce. Macmillan Technical Publishing, Indianapolis, IN, USA, ISBN: 1578700140.
• Evans, P. and Wurster, T. S. (2000), Blown to bits: how the new economics of information transforms strategy. Harvard Business School Press, ISBN: 087584877X.
• Shapiro, C. and Varian, H. R. (1999), Information Rules: A Strategic Guide to the Network Economy, Harvard Business School Press, Boston (MA).

Michel Bauwens publiceerde laatst een artikel op het Verbond van Belgische Ondernemingen. Het gaat over het boek ‘The Success of Open Source‘ van Steven Weber. Vanaf vandaag de primeur op de P2P blog.

Een van de eerste zaken die we leren in onze klassen economie is dat het gaat om schaarse goederen die op een optimale wijze geproduceerd en gedistribueeerd moeten worden. Volgens economisten wordt die optimale wijze bepaald of door het marktmechanisme, met de prijs als indicatie van de wenselijkheid van het goed, hierbij geholpen door de onderneming als mechanisme om de coordinatie en transactie-kosten te drukken.

Maar wat als schaarste vervangen wordt door een overvloed, wat als er hierdoor geen spanning meer is tussen vraag en aanbod. Hebben we dan nog een markt nodig, en de bijbehorende ondernemingsstructuur. Zowel de theorie als de praktijk suggereren dat het antwoord hierop inderdaad negatief is. De technologische ontwikkeling, en het materiele sukses van de kapitalistische economie, heeft de mogelijkheid gecreerd om immateriele goederen te produceren die gereproduceerd kunnen worden met een minimum aan transactie en coordinatiekosten, wat een kortsluiting veroorzaakt van het marktmechanisme en een nieuwe manier van produceren, beheren, en distribueren in het leven roept. Dat mechanisme is Open Source, en het razendsnelle sukses van die nieuwe methode is het thema van het boek van Steven Weber. Deze professor Politieke Wetenschappen heeft hierover een zeer belangrijk, vlot leesbaar, maar analytisch zeer rijk boek geschreven. Het is dus geen technisch boek voor programmeurs, maar een boek over de belangrijkste post-socialistische rivaal van het kapitalisme, een rivaal die nochtans heel belangrijk is voor het overleven van het economisch systeem, en waar spitsonderneming al gretig zelf gebruik van nemen.

Webber’s boek is niet het eerste over dit thema, maar wel een aanrader. Het belangrijkste boek over ‘commons-oriented peer production’, de naam voor open source wanneer het zich verspreid buiten het gebied van software, is dat van Yochai Benkler, ‘The Wealth of Networks’, die op zeer specifieke wijze analyseert, gebaseerd op de transactiekosten theorie van Ronarld Coase, wanneer de nieuwe productiemethode efficienter is dan productie door een prive onderneming. Het is heel intens geschreven, leest niet altijd zo vlot, maar is na Adam Smith’s Wealth of Nations, een onmisbaar boek. Pekka Himanen’s Hacker Ethic beschrijft de verandering in werkcultuur, die de door Max Weber beschreven protestant-kapitalistische werkethiek onderuit haalt. Hij probeert op de vraag te beantwoorden: wat is de logica van de nieuwe ‘passionele productie’ die binnen open source gemeenschappen worden toegepast? Mackenzie Wark Hacker’s Manifesto doet een poging om de nieuwe klassestructuur uit te werken, en probeert aan te tonen dat zowel de eigenaars van communicatievectoren (Murdoch et al.) als de ‘cognitieve kapitalisten’ die leven van de rente van het intellectuele eigendom (Gates et al.), ondermijnd worden door open source. Meer praktisch georienteerde, en zeer vlot leesbare verhalen over de groei van de participatieve economie, en hoe bedrijven zich hier reeds aan aanpassen, vindt men bij Don Tapscott’s Wikinomics, en Charles Leadbeater’s We Think: the power of mass creativity.

Het artikel staat in zijn geheel op onze wiki: Open Source: rivaal of handlanger?. Welke kies jij?