Dit is het begin van de Nederlandse samenvatting van de dissertatie van Caroline Nevejan: Presence and the Design of Trust, Universiteit van Amsterdam, 2007. De volledige Nederlandse samenvatting staat in de wiki. Klik hier voor de site van Caroline Nevejan.

Sociale systemen zoals onderwijs, gezondheidszorg, bedrijfsleven en het recht, zien zich voor grote opgaven gesteld omdat het design van presence in sociale interactie (het ontwerp van aanwezigheid/tegenwoordigheid in communicatieprocessen) verandert onder invloed van informatie– en communicatietechnologie. De snelheid en omvang van het verzamelen van gegevens en de analyse en het gebruik van deze gegevens die mogelijk wordt gemaakt door informatie en communicatietechnologie, vereist een nieuwe omschrijving van een aantal fundamentele begrippen in samenlevingen zoals eigendom, copyright, privacy, autonomie, aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid. Mijn onderzoeksvraag veronderstelt dat presence een verschijnsel is dat veel beter dient te worden begrepen dan tot nog toe het geval was.

De titel van deze dissertatie “Presence and the Design of Trust” (aanwezigheid/ tegenwoordigheid en het ontwerpen van vertrouwen) reflecteert zowel de inspiratie als het resultaat van mijn onderzoek. Ik heb mij in dit onderzoek geconcentreerd op het design van presence en de vraag die ik mij heb gesteld is de volgende: “Hoe kan presence worden ontworpen in omgevingen waar technologie een cruciale rol speelt?”. Ik argumenteer dat presence een verschijnsel is dat wordt beïnvloed door technologie en dat sociale structuren die afhankelijk zijn van presence dientengevolge door technologie worden beïnvloed. Een van mijn belangrijkste bevindingen is dat in sociale interactie het design van presence nauw samenhangt met het ontwerp van vertrouwen (trust). Deze studie zal niet al te uitvoerig ingaan op het begrip trust zelf, maar zal het verband aantonen tussen het ontwerp van presence en het ontwerp van trust.

In dit onderzoek wordt presence begrepen als een verschijnsel dat deel uitmaakt van menselijke interactie. Het karakter van het samenzijn met een ander, op een bepaalde plaats, op een bepaald tijdstip en in een bepaalde handeling, is aan verandering onderhevig als gevolg van de ontwikkeling van technologieën die communicatie doorgeven, versnellen, faciliteren en controleren. De brede waaier aan bestaande informatie– en communicatietechnologieën die presence doorgeven, maakt het mogelijk dat wordt gehandeld, gecommuniceerd en waargenomen op van elkaar verwijderde momenten en plaatsen. Dit onderzoek richt zich niet op de mediabedrijfstak als zodanig en de manier waarop deze opereert, maar op sociale interactie vanuit het perspectief van de individuele mens.

In de loop van mijn onderzoek bleek dat ik het begrip trust moest operationaliseren vanuit het pragmatische en normatieve perspectief van de individuele mens. Ik heb daarom de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, zoals aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 10 december 1948, als uitgangspunt gekozen. Alhoewel het universele karakter van de Verklaring al sinds 1948 onderwerp is van debat en meningsverschillen, heeft de tekst als enig bestaand seculier, normatief document al meer dan vijftig jaar als referentiepunt gefungeerd voor de kwaliteit van bestaan van mensen over de hele wereld. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is onderdeel van het internationale politieke discours als mechanisme ter bescherming van de menselijke waardigheid. Tevens is het een instrument dat mensen helpt zich bewust te zijn van hun grondrechten en de mogelijkheid om voor die grondrechten te vechten en hun lijden onder de aandacht te brengen. Daarom heb ik de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als het essentiële normatieve uitgangspunt gekozen voor de kwaliteit van sociale interactie, voor de mogelijke opbouw of afbraak van vertrouwen tussen mensen in sociale interactie.

Informatie– en communicatietechnologieën hebben een duidelijke invloed op de realisatie van mensenrechten (Hamelink, 2000). Ik stel mij op het standpunt dat trust, vertrouwen, alleen kan ontstaan indien de mensenrechten worden gerespecteerd. Het gegeven dat mensen willen overleven en hun welzijn willen waarborgen zal van wezenlijk belang blijken voor de opbouw van mijn argumentatie in dit onderzoek.

Lees verder…

Het huidige systeem van de vrijemarkteconomie en het bestaande juridisch systeem belemmert de vrije ontwikkeling van onze cultuur. Om dit te veranderen pleit McKenzie Wark, auteur van A Hacker’s Manifesto, voor een verschuiving van een handelseconomie naar een gifteconomie, waar sociale relaties centraal staan in plaats van commerciele. Zo start het artikel van McKenzie Wark, Copyright, Copyleft, Copygift. Achter de link het hele artikel in de wiki.

De vierde jaarlijkse SKOR-lezing en presentatie van Open 12 gaat over intellectueel eigendom en vrije publieke ruimte. McKenzie Wark, auteur van het bekende A Hacker Manifesto (2004), geeft een lezing met de titel Copyright, Copyleft, Copygift, naar het gelijknamige essay dat McKenzie Wark schreef voor Open 12 ‘Vrijheid van Cultuur’.

McKenzie Wark pleit voor een verschuiving van een handelseconomie naar een gifteconomie, waar sociale relaties centraal staan in plaats van commerciële. In het licht hiervan analyseert hij het avontuur van zijn eigen boekpublicaties. Hoe te schrijven en te publiceren over intellectueel eigendom zonder zelf auteurschap te claimen?McKenzie Wark (Australië) is Professor of Cultural and Media Studies aan het Eugene Lang College en de New School for Social Research in New York. Hij is auteur van A Hacker Manifesto (2004) en Gamer Theory (2006).

Na afloop wordt McKenzie Wark geïnterviewd door Stephen Wright(GB), onderzoeker aan het Institut National d’Histoire de l’Art in Parijs.

De SKOR-lezing en presentatie van Open 12 vindt plaats op 31 mei om 20.00 u in Club 11, PostCS, Amsterdam.

Reserveren: secretariaat [at] skor.nl of t 020-6722525.

Toegang: € 7,50 (studenten € 5,-)

Meer informatie over Open 12 Vrijheid van Cultuur

Update: Meer informatie over Wark:

• Boek Hacker Manifesto;
• Boek Gamer Theory;
• Podcasts: 1, en webcasts: 2, 3.
• Overig: Netarchical Capitalism, Vectoral Class, Hacker Class.

Peer-to-peer lenen is een wijze waarop leners en uitleners een geldtransactie kunnen uitvoeren zonder tussenkomst van traditionele financiële instanties, zoals banken. Zowel leners als uitleners zijn individuele particulieren. Het internet heeft peer-to-peer lenen mogelijk gemaakt door het samenbrengen van leners en uitleners.

P2P lenen bestaat al een tijdje, zoals Prosper en Zopa. Helaas kunnen Nederlanders niet gebruik maken van deze diensten, niet om te lenen en ook niet om te investeren. Door lokale financiële regelgeving is dit niet mogelijk. Dit geeft de ruimte aan lokale initiatieven om hetzelfde principe toe te passen. In Nederland is sinds februari 2007 Boober het eerste initiatief. Geld lenen en investeren zonder tussenkomst van banken, waardoor het in theorie mogelijk is om met lagere rentes te lenen en betere rendementen te behalen als investeerder.

Het idee achter P2P lenen, is dat wanneer je geld nodig hebt, dat er anderen een deel van het gewenste bedrag beschikbaar stellen tegen een bepaalde rente. Al deze investeerders bij elkaar zorgen ervoor dat de lener het geld kan krijgen zonder tussenkomst van een bank. In oktober 2006 verscheen het rapport ‘Social lending the next Web 2.0 phenomenon‘. Dit rapport neemt Zopa als case study, welke gedurende het onderzoek meer dan 100.000 leden in Groot Brittanië had. P2P lenen is sociaal bij Zopa en Boober, omdat mensen die geld willen lenen hun verhaal kunnen doen over waarom zij geld willen lenen. Het rapport gaat over:

• Geschiedenis van ’social lending’ - gaat terug naar de 19e eeuw;
• Eigentijdse ’social lending’ trends;
• ‘Social lending’ vandaag;
• Toekomst voor Zopa.

Uit het rapport volgt dat mensen vinden dat grote banken de leners in de schulden helpen, dat veel mensen vinden dat de banken alleen maar geld willen verdienen voor zichzelf, dat rentes te hoog zijn, etc. Er is dus genoeg ruimte om met banken te concurreren, en P2P lenen of ’social lending’ kan een goed alternatief zijn. Zelf ben ik nu ruim een maand actief als investeerder op Boober, op kleine schaal. Het is voor mij dus niet om geld te verdienen, maar ik ben benieuwd hoe dit alternatief zal evolueren.

Deze post is een re-post van de recente gelijknamige blogpost van Bèr Kessels. Bèr plaatst regelmatig interessante stukjes op zijn blog, en soms ook gerelateerd aan peer-to-peer. Daarom deze post met permissie, maar alles blogt hij onder een Creative Commons licensie, net als wij trouwens.

In 2006, tijdens een debat op Noorderslag heeft Buma/Stemra aangekondigd met creative Commons licenties te zullen gaan werken. Buma Stemra behartigt de belangen van Nederlandse artiestenplatenmagnaten en als zodanig is zij de eerste organisatie die vrijere en modernere licenties mogelijk moet maken.

Ruim een jaar na dato is er (uiteraard?) nog niks gebeurd. Daarom hebben een aantal voorstanders van Vrijere Licenties, een petitie op touw gezet, om Buma/Stemra nogmaals te laten weten wat artiesten écht willen.

Geachte bestuursleden van Buma en Stemra,

Bij deze roepen wij u op om het voor bij u aangesloten artiesten mogelijk te maken om werken onder een andere licentie dan die van uw organisaties te verspreiden.

Tot op de dag van vandaag dienen aangesloten artiesten alle overdraagbare rechten van werken exclusief aan u over te dragen. Dit betekent dat artiesten niet ten volle gebruik kunnen maken van de promotiemogelijkheden van nieuwe media of nieuwe licentievormen zoals Creative Commons.

Vooral niet-commercieel gebruik van de werken wordt hierdoor bemoeilijkt terwijl veel artiesten gebruik van hun werken op niet-commerciele basis graag willen toestaan om promotionele redenen.

Dit leidt tevens tot uitwassen zoals het moeten betalen aan de Buma/Stemra voor het streamen van eigen muziek op de eigen website door de artiest.

Wat is er wel en niet reëel aan de verhalen over ‘web 2.0’ (en inmiddels al web 3.0)? Wat heeft een burger, een politicus of een gemeente er aan? Wat kun je morgen gebruiken, en wat overmorgen of nooit?

Dat zijn vragen die worden gesteld aan de lezer door het Informatiehuis (alles is informatie, maar informatie is lang niet alles) als inleiding op de conferentie over de mogelijkheden van web 2.0 en web 3.0. Er wordt gesproken over wat de burger kan leren van de klant, over (de)reguleren en beleid ontwikkelen met Internet, over eParticipatie waarin aan bod komt hoe we de interactieve mogelijkheden van web 2.0 verzilveren voor de publieke zaak en de democratie, over burgerprofielen (zie ook Microsoft die daar vanaf 2 juni op in speelt met de ‘profile store’), over politiek op Google-maps, over e-Democracy-trends in de VS, etc.

Zie de website van het Informatiehuis voor het volledige programma.

Het congres vindt plaats op 12 juni 2007 in het Stadhuis van Den Haag, Spui 70, Den Haag. Het congres is bestemd voor:

• raadsleden;
• raadsgriffiers;
• portefeuillehouders ICT binnen de gemeenten;
• ambtenaren ICT binnen de gemeenten;
• leden van E-gem;
• overige geïnteresseerden.

Afgelopen zaterdag liep ik nietsvermoedend de supermarkt binnen. Ik werd daar aangesproken, niets bijzonders want dat gebeurt vaker door mensen die de centjes bij elkaar proberen te sprokkelen voor hun behoeften. Deze keer werd ik aangesproken die boodschappen bij elkaar probeerden te sprokkelen, voor iemand anders hun behoeften. Een subtiel verschil, en dit verschil maakte me wel nieuwsgierig. Ik kreeg een boodschappenlijstje in mijn handen gedrukt met het verzoek of ik ook deze artikelen wilde kopen voor mensen die het goed kunnen gebruiken.

Het initiatief heet Serve the City. Hun missie is een behoefte om mensen in te laten zien dat je gemakkelijk iets voor een ander kan doen, zonder hier iets voor terug te krijgen. Help je naasten zelfs voor hun kleinste behoeften, en geloof in het beste van de mens en vergeet je vooroordelen. Het klinkt erg Christelijk, en dat is het dan ook, maar het heeft toch een behoorlijk peer-to-peer gehalte. De moeite waard om over te bloggen in ieder geval.

Komende zondag is er een festival op het Museumplein, van 15:30 tot 20:00. Is dit ook peer-to-peer?

Vandaag deel drie (zie ook vraag 1 en vraag 2) in de serie vragen van Vasilis aan Michel. Vasilis is inmiddels een blog gestart waar hij de voortgang van zijn onderzoek en thesis zal tonen. Zijn onderzoek gaat over “Laser theory and Peer-to-Peer: Redefinition of the Society in the Information Age”, zie ook de P2P wiki.

Volgens Murray Bookchin, zijn de vier belangrijkste principes van traditionele Anarchie:

• Een verbonden gemeenschap bestaande uit verschillende kleinere gedecentraliseerde gemeenschappen;
• Een directe democratie en bestuur;
• Een stabiele oppositie naar bureaucratie en corruptie (cratisisme) problemen;
• Een vrije communistische samenleving.

Gelooft u dat Peer-to-peer in zijn politieke betekenis meer gemeen heeft met traditionele anarchie, dan met communisme of kapitalisme, die beiden een centrale autoriteit nastreven?

Antwoord: Eerst een algemene opmerking. Gelijkheidsidealen zijn zowel eeuwigdurend als gebonden aan geschiedenis. Het idee achter iedereen behandelen als een gelijke (peer), is duidelijk gerelateerd aan andere en eerdere pogingen en formuleringen. Maar aan de andere kant is peer-to-peer iets nieuws.
Allereerst, I beschouw Marxisme en anarchisme and expressies uit de geschiedenis vanuit het gelijkheidsideaal in het industriële tijdperk. Peer-to-peer is een van de uitingen van dit ideaal voor het “cognitieve tijdperk”.

Mijn eigen bijdragen om een theorie van sociale verandering te formuleren, begon vanuit niets, omdat het nog niet geformuleerd was. Uiteraard start niemand geheel vanuit niets, maar wat ik bedoel is dat ik wilde beginnen vanuit observaties of werkelijke trends, en niet vanuit een ideaal zoals het zou moeten zien. Het is dus niet een abstracte utopie dat als doel heeft te beschrijven hoe het zou moeten zijn, met een ontwerp voor sociale verandering op grote schaal, maar eerder een ‘concrete utopie’, dat initiatieven beschrijft in verschillende aspecten van het leven, maar dat als doelstelling heeft om mensen met elkaar te verbinden zodat ze elkaar kunnen versterken en van elkaar kunnen leren.

Marxisme en anarchisme zijn beiden vormen van paradigmatisch denken, ik zie de peer-to-peer theorie als een poging naar meta-paradigmatisch denken. Dit betekent dat je ideeën en praktijken neemt waar ze ook vandaan komen, zoals vanuit verschillende concurrerende paradigma’s, deze te integreren terwijl je bezig bent, zonder een a priori bias. Op deze manier kan peer-to-peer een gemeenschappelijke basis vinden tussen de idealen van sommigen die van vrijheid houden aan de ene kant maar ook van diegenen die van gelijkheid houden aan de andere kant. Ik heb geen a priori houvast vanuit liberale of Christelijke tradities of wat dan ook.

Marxisme en anarchisme zijn ook sterk tegengesteld. Dit komt deels door het historische overwicht van kapitalisme, en hun behoefte om een alternatief te formuleren. Maar vandaag weten we dat kapitalisme, als een systeem van oneindige groei binnen een eindige omgeving, op zijn einde loopt. Veel spelers in het systeem weten en realiseren dit, en vandaar zien we pogingen om sociale praktijken binnen of buiten het systeem te creëren of te veranderen, als zo’n systeem überhaupt bestaat. Peer-to-peer theorie stelt simpelweg dat er strijdige, wereld-constructieve en hervormings dan wel revolutionaire nieuwe praktijken, zowel strijdig als niet-strijdig, en het is vanuit zichzelf pluralistisch. Het geeft toe dat niemand precies weet hoe de wereld gaat veranderen, maar dat diegene die het eens zijn over het doel, op zijn minst ervaringen kunnen delen. Nog belangrijker, peer-to-peer is niet de ‘oplossing’ voor iets, maar juist een verzameling sociale processen die beter zijn om oplossingen te vinden in verschillende domeinen.

De meeste vormen van Marxisme en anarchisme zijn sterk tegengesteld aan de markt. We weten nu dat we het idee kunnen scheiden van de markt vanuit de praktijk van kapitalisme, en dat we kunnen gaan voor een stabiele staat economie (we plaatsen terug wat we uit het systeem/aarde halen), en dat een markt voor schaarse fysieke goederen kan bestaan naast andere manieren van produceren, zoals peer-to-peer productie van immateriële goederen en sociale innovatie. Peer-to-peer is niet anti-kapitalistisch, maar post-kapitalistisch.

Anarchisme kiest ervoor om zijn vijandigheid te focussen op de staat, en mijn eigen conceptie van peer-to-peer deelt deze a priori vijandigheid jegens de staat niet. Het gelooft dat zowel de markt als de staat zich kunnen evolueren door peer arbitrage/beoordeling.

Peer-to-peer deelt zeker niet een exclusieve oriëntatie naar de staat, en oplossingen voor de staat, zoals duidelijk gemaakt door de gemiddelde socialistische en Marxistische tradities. Maar starten vanuit wat er nu bestaat, kan het natuurlijk een staatvorm prefereren welke herdistribueert van de rijken naar de armen (sociale zekerheid), van een systeem welke herdistribueert van de armen naar de rijken (neoliberale staat). Maar het is meer gefocust op het gebruiken van de staatvorm om de directe sociale productie van waarde mogelijk te maken en te ondersteunen, te ‘empoweren’, en op de staat te transformeren door systematisch ‘multi-stakeholderschap’ van bestuur (governance) te introduceren, inclusief een ieder die betrokken is bij beslissingen; en het ziet vele mogelijkheden voor het samen creëren van beleid tussen burgers en de staat, terwijl het ook voorspelt dat de staat geleidelijk zijn centrale positie kwijtraakt, omdat steeds meer menselijke gemeenschappen (communities) direct kiezen via peer governance.

Ik ben geïnteresseerd in het herformuleren van tradities, zowel premodern als modern, zodat ze passen binnen het cognitieve tijdperk; en zolang ze tot doel hebben om de waardigheid van het menselijke bestaan te versterken, en het mogelijk maken van authentieke peer-to-peer dynamieken, kunnen ze omarmd worden en uitgebreid in een integratief peer-to-peer theorie.

Concluderend: het is duidelijk dat peer-to-peer een aantal idealen nastreeft, zoals uitgedrukt door Murray Bookchin, maar ik hoop dat de lezer al de verschillende ruimten waar de theorie vandaan komt kan waarderen.

‘Cultuur 2.0′ neemt hiervoor Web 2.0 in bruikleen, de jongste generatie van internetapplicaties, waarbij de nadruk ligt op het genereren, delen en waarderen van content; op collectieve intelligentie, samenwerking, deling en waardering en op de macht van de gebruiker. Op welke manier kunnen deze ontwikkelingen in de cultuursector worden toegepast? Zullen de culturele instituten nieuwe vormen van content of nieuwe visies ontwikkelen, wanneer zij het Cultuur 2.0 gedachtegoed omarmen en zich verbinden aan de actieve internetgebruiker - of zal dit het eind betekenen van de cultuur zoals wij die kennen?

Op Woensdag 30 mei zal het Virtueel Platform rond de 100 deelnemers verwelkomen in Felix Meritis op de Keizersgracht in Amsterdam op een seminardag die hopelijk zal stimuleren&irriteren. Onze sprekers zullen alle aspecten van Web 2.0 belichten en zich daarbij afvragen wat de positieve en negatieve kanten zijn. Zal het de ‘wisdom’ of crowds zijn die onze cultuur & culturele instellingen gaat
regeren of wordt het toch ‘the dumbness’ of crowds ? Internationale sprekers uit de bedrijfswereld, overheid en culturele sector zullen deelnemen aan dit seminar. Keynote spreker is Charles Leadbeater, schrijver van het boek ‘WeThink’.

Click hier voor de website.

Zelden klinkt de tegenstelling tussen kwaliteit en kwantiteit zo sterk door als bij blogs. Door de bomen zien we het blogbos niet meer en de enkele boom uit hardhout laat zich moeilijk vinden. Inmiddels hebben verschillende gespecialiseerde zoekmachines het probleem van de ondoorzichtigheid door enorme aantallen opgepakt. Websites als Technorati proberen gebruikers door middel van zoektermen en tags naar blogposts te leiden die hen interesseren.

De spreekwoordelijke speld in een hooiberg vinden is daarmee een makkie geworden. Een zoektocht naar kwalitatief hoogstaande blogs blijft echter een kwestie van lezen en nog eens lezen. Het Belgische bedrijfje MetaTale probeert nu assistentie te verlenen. MetaTale heeft zichzelf het doel gesteld om per thema de meest invloedrijke blogs in kaart te zetten. Het maakt gebruik van “objectieve data en cijfers die vervolgens worden geanalyseerd met behulp van wetenschappelijke algoritmes”. Klinkt goed. 

MetaTale houdt een groot aantal gegevens van de meest uiteenlopende blogs bij, zoals het aantal links naar en vanuit de site, het aantal commentaren dat gebruikers plaatsen, het aantal posts etc. Met wiskundige formules zegt het bedrijfje te kunnen berekenen wie het meeste invloed heeft binnen de Vlaamse blogwereld. 

Dat is waardevol voor potentiële adverteerders die rondlopen met de vraag, hoe zet ik op internet mijn reclamegeld zo effectief mogelijk in? Deze vraag wordt steeds belangrijker, want internet snoept marktaandeel af van televisie en de gedrukte media. Maar wat heeft de lezer en de blogger eraan?

De ranglijst van meest invloedrijke blogs zegt natuurlijk niet alles over de kwaliteit van die sites. Verder is het de vraag of de invloed van een blog zich laat berekenen door een serie algoritmes. Aan de andere kant geven zaken als het aantal bezoekers en de hoeveel commentaren die zij achterlaten wel een indicatie of de blog regelmatig iets interessants te melden heeft. Jammer genoeg bevat de ranglijst van MetaTale op dit moment alleen nog maar Belgische blogs. 

Eerder heb ik de eerste vraag van Vasilis Kostakis die hij aan Michel Bauwens stelde geplaatst, gevolgd door het antwoord van Michel. Vandaag vraag twee van de serie vragen. UvA student economie en bedrijfskunde Vasilis Kostakis, en ook een lid van de P2P Foundation, schrijft zijn thesis over “Laser theory and Peer-to-Peer: Redefinition of the Society in the Information Age”. Het onderzoek is een combinatie van Vasilis over Laser Theorie en de P2P theorie van Michel Bauwens.

Vraag 2: Wat is de betekenis van het woord “dictatuur” in uw uitdrukking “…Peer projecten worden soms welwillende dictaturen genoemd…”? (afgeleid van “De politieke economy van peer productie”, gevonden op http://www.ctheory.net/articles.aspx?id=499)

Antwoord: Als je peer productie definieert als deze soort van sociale productie wat is gebaseerd op vrije betrokkenheid, deelnemen aan besturingsprocessen, en gedistribueerde uitkomsten in een gezamenlijk (commons) formaat, dan is het duidelijk dat de leiderschapsfunctie nogal veranderd. Een vorm van macht ligt in het protocol of het ontwerp van het samenwerkingsproces, de ‘niet zichtbare architecturen’ die bepaalde manieren van sociaal gedrag stimuleren of omvatten. Bijvoorbeeld, YouTube staat alleen het delen van de gehele video toe, maar niet remixen. Een andere vorm van macht is reputatie, wat afhangt van individuen eigen verdienste, zijn rol in de groep, en de rol van het project in de samenleving. Peer governance is niet hiërarchisch of gecentraliseerd, en ook niet gedecentraliseerd of democratisch, maar is juist gebaseerd op directie participatie en samen beslissingen maken in kleine groepen, waar peer productie functioneert als een globale coördinatie van kleine teams. Elk team dat klein genoeg is om te werken op basis van consensus. Het is niet democratisch in de formele ‘representatieve’ zin, omdat er geen onderhandeling plaats vind tussen vertegenwoordigers van groepen, die moeten beslissen over schaarse middelen, maar de vrije gedistribueerde productie wordt samengebracht door gedistribueerde gemeenschappelijke bevestiging. Het belangrijkste is echter, beginnende vanaf een context van overschot dan wel distributie, peer productie en peer bestuur (governance) is een manier om elke soort van obstakels te vermijden. Het is ontworpen op permanent experimenteren toe te staan, en dat pas te beoordelen nadat ze zijn geproduceerd.

Voorheen schreef ik over hoe de p2p dynamiek instituties omver werpt, maar nu zou ik het anders zeggen. Elke sociale manier van produceren, zeker nieuwe manieren, moeten zichzelf reproduceren, en hiervoor hebben ze inderdaad institutionele structuren nodig. Bijvoorbeeld, in termen van peer productie zouden ze 1) collectieve keuze systemen moeten gebruiken die zijn gebaseerd op objectieve algoritmen (denk aan Google ‘doublepage ranking’) of gemeenschappelijk bevestigde beoordelingssystemen, die tot doel hebben om de samenstelling van vaste elite groepen te voorkomen; 2) ze vormen, uiteindelijk, processen om conflicten op te lossen (denk aan de steeds uitbreidende regels binnen Wikipedia), en 3) legale innovaties als GPL (General Public License) en CC (Creative Commons) licenties, die het gemeenschappelijke beschermen tegen private toe-eigening; 4) verschillende maatregelen tegen kaping; en 5) uiteindelijk, een institutioneel raamwerk om de technologische infrastructuur te beschermen (meestal non-profit instellingen als Mozilla, Apache en anderen); 6) ze mogen een gesteunde ecologie accepteren van ofwel het bedrijfsleven als de staat, zolang als ze zich niet bemoeien met de dynamiek van de gemeenschap.

Sommige structuren kunnen natuurlijk volledig ad hoc zijn, maar omdat ze niet hun sociale reproductie veiligstellen, zullen deze echt ad hoc zijn, op de korte termijn zijn het slechts individuen die samenwerken of delen voor een korte periode.

Nu kom ik terug op het punt van leiderschap. Omdat er geen hiërarchie is om middelen toe te wijzen, geen democratische onderhandeling, wat de rol is van ‘leiders’. Het mes snijdt aan twee kanten, de ene kant is a priori en op uitnodiging. Ze moeten op de eerste plaats de mogelijkheid hebben om een visie neer te zetten dat ‘peers’ aantrekt om te produceren. Denk aan Stallman die zegt dat we gratis software nodig hebben, Torvalds die zegt dat we een alternatief besturingssysteem nodig hebben, Wales en Sanger die zeggen dat we een universele encyclopedie nodig hebben. Maar de rol van hen is er ook een van beoordeling, dat wil zeggen de a posteriori rol van een beoordelaar wanneer er onoplosbare conflicten bestaan. Als de teams het niet eens zijn welke richting op moet worden gegaan na een aantal tussenstappen, dan wordt het conflict doorgestuurd naar de ‘welwillende dictator’.

Dit is een pragmatische oplossing, maar ook een slecht gekozen term omdat bij peer productie de leider onafhankelijk is van de producerende peers, en zijn beoordeling is alleen daar vanwege het vertrouwen van de gemeenschap. Dus in feite is het iets geheel anders dan een ‘dictatorschap’. Er is altijd een gevaar van informale processen, namelijk van niet zichtbare persoonlijke overheersing, waardoor de complexe projecten uiteindelijk kiezen voor meer formele, en soms ‘democratische’ (in termen van stemmen en representatie) procedures.